Męska grypa – dlaczego mężczyźni ciężej przechodzą infekcje?

Pojęcie „męskiej grypy” bywa sprowadzane do błahego stereotypu. Tymczasem różnice w przebiegu infekcji między kobietami a mężczyznami mają biologiczne podstawy i znajdują potwierdzenie w badaniach z zakresu immunologii klinicznej. Dymorfizm płciowy odpowiedzi immunologicznej wpływa nie tylko na podatność na zakażenie, lecz także na nasilenie objawów i przebieg grypy.

Modulacja odporności zależy od hormonów

Hormony płciowe są silnymi immunomodulatorami – pełnią rolę ligandów dla receptorów obecnych na niemal wszystkich komórkach układu immunologicznego. Mogą wpływać bezpośrednio na aktywację szlaków sygnałowych oraz regulację ekspresji genów związanych z odpowiedzią zapalną i infekcją [1,2].

Odmienne działanie wykazują względem siebie estrogeny i androgeny [1,2].

Jak działają estrogeny na odporność?

Estrogeny, w tym estradiol, są uznawane za główne stymulatory odpowiedzi immunologicznej. Zapewniają kobietom skuteczniejszą eliminację patogenów, jednocześnie zwiększając ryzyko nadmiernej aktywacji układu odpornościowego i autoagresji. Ich działanie obejmuje [1,2]:

• indukcję produkcji interferonu alfa (IFNα), kluczowego w obronie przeciwwirusowej, oraz zwiększenie aktywności fagocytarnej makrofagów w ramach odporności wrodzonej;
• silną stymulację limfocytów B do produkcji przeciwciał w ramach odporności nabytej;
• działanie immunoprotekcyjne w obrębie płuc, polegające na ograniczaniu uszkodzeń tkanek wywołanych nadmierną odpowiedzią zapalną (immunopatologią) oraz na usprawnieniu rekrutacji komórek odpornościowych do miejsca infekcji [3].

Testosteron a odpowiedź immunologiczna

Androgeny, w tym testosteron, wykazują przede wszystkim działanie immunosupresyjne, co częściowo tłumaczy słabszą odpowiedź immunologiczną obserwowaną u mężczyzn. Mechanizmy te obejmują [1,2]:

• wyciszanie odpowiedzi zapalnej, m.in. poprzez obniżenie ekspresji receptorów TLR4 na makrofagach, co ogranicza inicjację reakcji zapalnej, a także hamowanie syntezy czynnika martwicy nowotworów (TNF), indukowalnej syntazy tlenku azotu (iNOS) oraz tlenku azotu (NO); zwiększenie produkcji przeciwzapalnej interleukiny 10 (IL-10);
• promowanie powstawania neutrofili charakteryzujących się obniżoną zdolnością bakteriobójczą, co może sprzyjać przedłużaniu się infekcji bakteryjnych;
• wyższe stężenie testosteronu u mężczyzn koreluje z obniżoną produkcją przeciwciał po szczepieniach, m.in. przeciwko grypie [3].

Inne hormony o znaczeniu dla odporności

Istotne znaczenie mają również:

• Gonadotropiny stanowią istotny element sieci neuroendokrynno-immunologicznej [1,2], w tym LH (hormon luteinizujący dla którego receptory znajdują się m.in. na makrofagach), który podlega wahaniom zależnie od cyklu, co może przekładać się na krótkotrwałe zmiany aktywności układu odpornościowego, natomiast u mężczyzn jego poziom pozostaje względnie stabilny [4].
• Prolaktyna (PRL), która wykazuje działanie immunostymulujące, wspiera dojrzewanie tymocytów oraz zwiększa liczbę limfocytów B i T CD4+. U mężczyzn jej wpływ na odporność jest jednak ograniczany przez immunosupresyjne działanie testosteronu, przez co rzadziej stanowi dominujący czynnik regulujący odpowiedź immunologiczną [2].
• Progesteron wykazuje działanie przeciwzapalne i immunosupresyjne, przeciwdziała ścieżkom aktywowanym przez estrogeny [1,2]. Wspiera naprawę tkanek po infekcjach wirusowych (np. grypie) [1,2,5].

Hormony, wiek a odporność

Różnice w odpowiedzi immunologicznej między kobietami a mężczyznami są najbardziej wyraźne w wieku rozrodczym i stopniowo ulegają osłabieniu w późniejszych etapach życia [2]. Zjawisko to wiąże się przede wszystkim ze spadkiem stężenia hormonów płciowych w okresie menopauzy u kobiet oraz andropauzy u mężczyzn [1].

Mimo zmniejszania się różnic hormonalnych wraz z wiekiem, proces starzenia się odporności adaptacyjnej przebiega szybciej u mężczyzn. Manifestuje się to bardziej gwałtownym spadkiem liczby limfocytów B i T w porównaniu z kobietami [1,2].

Przeczytaj również: Grypa u dzieci – co doradzać rodzicom?

Chromosom X – centrum odporności

Chromosom X zawiera około 1100 genów, co stanowi blisko 5% ludzkiego genomu, w tym liczne geny o kluczowym znaczeniu dla funkcjonowania układu immunologicznego [1]. U kobiet jeden z chromosomów X ulega inaktywacji, jednak około 15% genów „ucieka” spod tego mechanizmu, co prowadzi do zwiększonej ekspresji wybranych genów odpornościowych, takich jak TLR7, który jest odpowiedzialny za rozpoznawanie wirusowego RNA [1]. Zatem obecność dwóch chromosomów X koreluje z szybszym rozpoznawaniem wirusów oraz intensywniejszą produkcją interferonu alfa (IFNα) [1, 2]. U mężczyzn natomiast częściej obserwuje się opóźnione uruchomienie odpowiedzi immunologicznej, określane jako „opóźniony start” odpowiedzi przeciwwirusowej. Wiąże się to z wyższym mianem i szybszym namnażaniem wirusów. Prowadzi to często do sytuacji, w której po początkowo słabej reakcji organizm mężczyzny gwałtownie zwiększa produkcję cytokin prozapalnych, co sprzyja groźnemu zjawisku burzy cytokinowej, co ma znaczenie, np. podczas zakażenia SARS-CoV-2 [5].

Co jeszcze ma znaczenie w obliczu męskiej grypy?

Istotne znaczenie ma również kontrola stresu oksydacyjnego. Kobiety wykazują silniejszą ochronę antyoksydacyjną, co sprzyja skuteczniejszemu hamowaniu replikacji wirusów, w tym wirusa grypy. Charakteryzują się wyższym podstawowym stężeniem glutationu (GSH) oraz sprawniejszą jego indukcją w trakcie infekcji. U mężczyzn natomiast obserwuje się gwałtowny spadek poziomu GSH, co zwiększa podatność komórek na replikację wirusową i znajduje odzwierciedlenie w wyraźnym obniżeniu mocy antyoksydacyjnej osocza w czasie choroby [2].

Jakie są inne implikacje kliniczne różnic w odporności u kobiet i mężczyzn?

Zróżnicowanie odpowiedzi immunologicznej między płciami ma istotne znaczenie kliniczne, wpływając na przebieg chorób zakaźnych, skuteczność profilaktyki oraz rokowanie pacjentów [1,2].

Kobiety ponoszą koszt silnej odpowiedzi immunologicznej

Genetyczna i hormonalna przewaga kobiet w zwalczaniu infekcji wirusowych wiąże się z określoną ceną biologiczną. Kobiety stanowią około 80% pacjentów z chorobami autoimmunizacyjnymi, takimi jak toczeń rumieniowaty układowy, reumatoidalne zapalenie stawów czy choroba Hashimoto, co odzwierciedla większą skłonność do utraty tolerancji immunologicznej [1,2].

Mężczyźni – większa podatność na infekcje i powikłania

U mężczyzn obserwuje się ogólnie słabszą odpowiedź immunologiczną, zarówno wrodzoną, jak i nabytą. Przekłada się to na wolniejszą eliminację wirusów oraz wyższą śmiertelność w przebiegu grypy sezonowej, COVID-19 i innych ostrych infekcji układu oddechowego. Mężczyźni częściej wymagają również hospitalizacji z powodu grypy w porównaniu z kobietami w tych samych grupach wiekowych [1,2,3,5]. Dodatkowo supresyjny wpływ androgenów na funkcję neutrofili zwiększa ryzyko wtórnych infekcji bakteryjnych, które często komplikują przebieg pierwotnych zakażeń wirusowych [1,2]. Nie bez znaczenia są również czynniki behawioralne, np. częstsze palenie tytoniu, niechęć do profilaktyki czy brak szukania pomocy na wczesnym etapie infekcji [3].

Męska grypa – podsumowanie

Różnice płciowe w odpowiedzi na infekcje mają solidne podstawy biologiczne. „Męska grypa” to realne zjawisko, łączy ono supresyjne działanie androgenów, gorszą odpowiedź na szczepienia oraz słabszą ochronę antyoksydacyjną. Sprawia to, że mężczyźni wolniej eliminują wirusy i są bardziej narażeni na ciężki przebieg infekcji oraz powikłania bakteryjne [2,3].

Piśmiennictwo:

1. Klein SL, Flanagan KL. Sex differences in immune responses. Nat Rev Immunol. 2016;16(10):626-638. doi:10.1038/nri.2016.90.
2. Ortona E, Pierdominici M, Rider V. Editorial: Sex Hormones and Gender Differences in Immune Responses. Front Immunol. 2019;10:1076. Published 2019 May 9. doi:10.3389/fimmu.2019.01076.
3. Sue K. The science behind “man flu” BMJ 2017; 359 :j5560 doi:10.1136/bmj.j5560.
4. Układ odpornościowy dróg oddechowych: wybrane aspekty, https://remedium.md/kursy/immunologia-i-choroby-ukladu-oddechowego-w-pigulce-9/uklad-odpornosciowy-drog-oddechowych-wybrane-aspekty-70, dostęp online: 27.01.2026.
5. Kobiety mają silniejszą odporność i są lepiej chronione przez COVID-19 niż mężczyźni, https://www.termedia.pl/koronawirus/Kobiety-maja-silniejsza-odpornosc-i-sa-lepiej-chronione-przed-COVID-19-niz-mezczyzni,50444.html, dostęp online: 27.01.2026.