Wykorzystanie kurkumy w leczeniu choroby hemoroidalnej

Kurkuma (Curcuma longa L.) wykazuje udokumentowane właściwości przeciwzapalne i antyoksydacyjne, jednak jej zastosowanie w terapii ogólnoustrojowej jest istotnie ograniczone niską biodostępnością po podaniu doustnym. Postacie przeznaczone do stosowania miejscowego, w tym czopki doodbytnicze, umożliwiają uzyskanie wyższego stężenia substancji aktywnych bezpośrednio w obrębie zmienionych chorobowo tkanek, co uzasadnia ich wykorzystanie jako elementu postępowania wspomagającego w chorobie hemoroidalnej [1,2].

Ograniczenia biodostępności kurkuminy po podaniu doustnym

Skuteczność terapeutyczna kurkuminoidów podawanych doustnie jest znacząco ograniczona ze względu na ich bardzo niską biodostępność (często <1%). Wynika to z kilku mechanizmów farmakokinetycznych, w tym:

• bardzo słabej rozpuszczalności w środowisku wodnym,
• ograniczonego wchłaniania z przewodu pokarmowego,
• intensywnego metabolizmu pierwszego przejścia.

Kurkumina ulega w enterocytach i hepatocytach szybkim procesom sprzęgania – głównie glukuronidacji i sulfatacji. Dodatkowo obecność transporterów błonowych w nabłonku jelitowym, w tym glikoproteiny P (P-gp), sprzyja aktywnemu transportowi zwrotnemu cząsteczek do światła przewodu pokarmowego, co dodatkowo ogranicza jej dostępność ogólnoustrojową [1–3].

Czopki z kurkumą jako strategia terapeutyczna

Podanie doodbytnicze stanowi alternatywną drogę aplikacji, pozwalającą częściowo ominąć efekt pierwszego przejścia i uzyskać wysokie stężenie substancji czynnej w obrębie tkanek dystalnego odcinka odbytnicy.

Czopki, w tym formulacje oparte na podłożach hydrofilowych (np. PEG) [1], umożliwiają uwalnianie substancji bezpośrednio w kanale odbytu i odbytnicy, co umożliwia działanie kurkuminoidów w obrębie zmienionych chorobowo tkanek. Takie postępowanie może stanowić element terapii wspomagającej u pacjentów z chorobą hemoroidalną, a także w innych stanach zapalnych okolicy odbytu i dystalnego odcinka jelita [4–6].

Znaczenie preparatów z kurkumą w chorobie hemoroidalnej

Patofizjologia choroby hemoroidalnej obejmuje m.in.:

• dysfunkcja śródbłonka i zwiększona przepuszczalność naczyń,
• przewlekły naciek zapalny,
• zaburzenia angiogenezy w obrębie splotów okołoodbytniczych,
• osłabienie struktury tkanki łącznej podśluzówkowej [4].

Potencjalne kierunki oddziaływania kurkumy stosowanej miejscowo obejmują:

• działanie przeciwzapalne i przeciwobrzękowe – poprzez modulację mediatorów stanu zapalnego [4,7,8],
• łagodzenie bólu i świądu – pośrednio poprzez redukcję komponenty zapalnej; tradycyjne zastosowanie kurkumy w schorzeniach przebiegających ze świądem stanowi dodatkowe uzasadnienie jej wykorzystania w terapii objawowej [7,8],
• wsparcie procesów regeneracyjnych – składniki aktywne kłącza kurkumy mogą sprzyjać tworzeniu ziarniny, syntezie kolagenu oraz odbudowie uszkodzonego nabłonka odbytu, wspomagając gojenie mikrourazów i nadżerek [9],
• wpływ na mikrokrążenie – dane literaturowe wskazują na możliwość korzystnego oddziaływania na napięcie i elastyczność naczyń żylnych, co może mieć znaczenie w kontekście objawów takich jak krwawienie czy uczucie rozpierania [4,7,10].

Składniki uzupełniające w czopkach proktologicznych

W recepturach czopków doodbytniczych kurkuma (np. w postaci oleju z kłącza ostryżu) często łączona jest z innymi substancjami pochodzenia naturalnego o potencjalnym działaniu synergistycznym – przeciwzapalnym, ściągającym, ochronnym i wspierającym funkcję naczyń [9].

Do najczęściej stosowanych należą [7,9,10,11]:

• oczar wirginijski – wykazuje działanie ściągające i przeciwzapalne,
• wyciąg z kasztanowca – może wspierać prawidłowe funkcjonowanie naczyń żylnych oraz ograniczać obrzęk,
• polisacharydy z aloesu – wspiera procesy regeneracyjne i utrzymanie prawidłowej integralności nabłonka,
• frakcje olejowe (np. polifenole z oliwy z oliwek, olej sezamowy, olej z dziurawca) – działają emoliencyjnie, tworzą warstwę ochronną oraz ograniczają podrażnienia mechaniczne śluzówki,
• witamina E – wspiera naprawę nabłonka odbytu ze względu na redukcją stresu oksydacyjnego towarzyszącego stanom zapalnym.

Leczenie hemoroidów w praktyce aptecznej – rola farmaceuty

Rekomendacja preparatów proktologicznych w warunkach apteki powinna uwzględniać:

• skład jakościowy i ilościowy produktu,
• status prawny (lek, wyrób medyczny, suplement diety),
• właściwości fizykochemiczne formulacji,
• zdolność preparatu do utrzymywania się na powierzchni błony śluzowej,
• profil bezpieczeństwa oraz potencjalne przeciwwskazania [2].

Czopki zawierające kurkumę stanowią jedną z postaci stosowanych miejscowo, których zastosowanie umożliwia częściowe ominięcie barier metabolicznych związanych z podaniem doustnym oraz uzyskanie działania przeciwzapalnego i antyoksydacyjnego bezpośrednio w obrębie zmienionych tkanek. Dane literaturowe wskazują, że preparaty doodbytnicze z kurkumą mogą przyczyniać się do łagodzenia objawów takich jak krwawienie, ból, pieczenie czy dyskomfort towarzyszący chorobie hemoroidalnej [4,7,10].

Przykładem dostępnego na rynku wyrobu medycznego w tej postaci jest Procto-Zac Relief. Zgodnie z informacjami producenta preparat wspomaga łagodzenie objawów takich jak ból, pieczenie, świąd oraz dyskomfort podczas defekacji. Dzięki połączeniu kilku składników roślinnych, oprócz kurkumy również wyciągu z kasztanowca i oczaru wirginijskiego wspiera procesy regeneracyjne nabłonka odbytu oraz sprzyja ograniczeniu podrażnień i stanów zapalnych [12].

Piśmiennictwo:

1. Arnab Samanta, Amitava Roy, Mrityunjoy Majumdar. Study of Various Formulations for Enhancement of Systemic Bioavailability of Curcumin. Research J. Pharm. and Tech 2018; 11(2): 661-666. doi: 10.5958/0974-360X.2018.00124.5.
2. Saha, Subhasish & Saumendu, Deb & Deb Roy, Saumendu & Paul, Amrit & Roy, Vikas. (2025). “CREATION AND ASSESSMENT OF CURCUMIN-EMBEDDED SUPPOSITORIES THROUGH THE MACERATION PROCESS”. European Journal Pharmaceutical and Medical Research. 11. 248.
3. Aggarwal BB, Sung B. Pharmacological basis for the role of curcumin in chronic diseases: an age-old spice with modern targets. Trends Pharmacol Sci. 2009;30(2):85-94. doi:10.1016/j.tips.2008.11.002.
4. Zhang H, Li C, Liu Q, Wan W, Cheng J, Han X. Curcumin attenuates the progression of hemorrhoids through the inhibition of angiogenesis via miR-190a-5p/TGFBR2. Sci Rep. 2026;16(1):3495. Published 2026 Jan 23. doi:10.1038/s41598-025-31170-3.
5. Osikov MV, Simonyan EV, Bakeeva AE, Ogneeva OI. Antioxidant Effects of Turmeric Extract in Rectal Suppositories of Original Composition in Experimental Crohn’s Disease. Bull Exp Biol Med. 2020;169(3):342-346. doi:10.1007/s10517-020-04883-w.
6. Hossain, Shakhawat MD; Nahar, Maknun MPH; Alam, Makhsudul MD. S1751 Curcumin Enema as a Novel Adjunctive Treatment in Distal Ulcerative Colitis. The American Journal of Gastroenterology 120(10S2):p S364, October 2025. | DOI: 10.14309/01.ajg.0001134464.57267.fb.
7. Kasar, M.G., Shaikh, M.S., Khemnar, M.S., & Purkar, M.S. (2023). Herbal Treatment for Hemorrhoids (Piles). International Journal of Advanced Research in Science, Communication and Technology.
8. Tilak JC, Banerjee M, Mohan H, Devasagayam TP. Antioxidant availability of turmeric in relation to its medicinal and culinary uses. Phytother Res. 2004;18(10):798-804. doi:10.1002/ptr.1553.
9. Liang, Y.; Ren, T.; Li, R.; Yu, Z.; Wang, Y.; Zhang, X.; Qin, Z.; Li, J.; Hu, J.; Luo, C. Natural Products with Potential Effects on Hemorrhoids: A Review. Molecules 2024, 29, 2673. https://doi.org/10.3390/ molecules29112673.
10. Amiri MM, Garnida Y, Almulla AF, Abduljabbar AS, Jalil AT (2023). Herbal therapy for hemorrhoids: An Overview of Medicinal Plants Affecting Hemorrhoids. Adv. Life Sci. 10(1): 22-28.
11. Arsić I, Zugić A, Tadić V, et al. Estimation of dermatological application of creams with St. John’s Wort oil extracts. Molecules. 2011;17(1):275-294. Published 2011 Dec 28. doi:10.3390/molecules17010275.
12. Instrukcja stosowania wyrobu medycznego Procto-Zac Relief czopki doodbytnicze, wersja maj 2019.