Zaloguj się
08.04.2026 | 6 min czytania
Czy wiesz, że alergiczny nieżyt nosa jest najczęstszą chorobą alergiczną dotykającą ludzi na całym świecie? Charakteryzuje się nadmierną wydzieliną, kichaniem i świądem nosa, wpływając znacząco na jakość życia. Uporządkuj swoją wiedzę o przyczynach, objawach oraz najnowszych metodach leczenia tej powszechnej dolegliwości, która może pojawić się w każdym wieku. Dowiedz się więcej o epidemiologii ANN, jego patogenezie, skutecznych sposobach postępowania, i co podpowiadają wytyczne ARIA.
Alergiczny nieżyt nosa (ANN) to najczęstsza choroba alergiczna, która objawia się nadmierną wydzieliną (wyciek lub ściekanie po tylnej ścianie gardła), kichaniem, zatkaniem bądź świądem nosa. Jest to choroba, która może się pojawić w każdym wieku, najczęściej w drugiej i trzeciej dekadzie życia. Najczęstszymi alergenami wywołującymi ANN są alergeny roztoczy i pyłków roślin [1], a wiosna to czas, w którym coraz więcej pacjentów szuka pomocy w aptekach.
ANN stał się najczęstszą przewlekłą chorobą alergiczną dróg oddechowych dzieci i dorosłych, szczególnie w krajach rozwiniętych [1,2]. Co więcej, mieszkańcy miast są bardziej narażeni na rozwój ANN niż osoby z obszarów wiejskich [2].
W Polsce blisko 40% populacji choruje na alergie, w tym na ANN 25% [3].
Dane pokazują, że w Polsce, wśród dzieci w wieku 6 –7 lat, około 11% cierpi na okresowy alergiczny nieżyt nosa, a około 13% na formę przewlekłą tej choroby. Sytuacja jest poważniejsza wśród młodzieży w wieku 13 –14 lat, gdzie odsetki te wzrastają odpowiednio do 14% i 17%.
Współczesna alergologia odchodzi od traktowania ANN jako izolowanej choroby nosa. Zgodnie z wytycznymi ARIA, kluczowym terminem jest tu wielochorobowość. Zależność między ANN a astmą jest uderzająca:
Należy pamiętać, że obecność ANN (zwłaszcza postaci całorocznej) wiąże się z 3- do 8-krotnie większym ryzykiem rozwoju astmy. Niekontrolowany proces zapalny w obrębie jamy nosowej drastycznie pogarsza przebieg już istniejącej astmy, zwiększając ryzyko jej zaostrzeń [4].
Objawy alergicznego nieżytu nosa (ANN) wynikają z zapalenia błony śluzowej nosa, wywołanego przez kontakt z alergenami. Proces ten przebiega dwufazowo [4]:
Niektóre alergeny mogą bezpośrednio aktywować komórki bez udziału IgE, co prowadzi do przewlekłego zapalenia błony śluzowej nosa i związanych z tym problemów (przewlekłej blokady nosa czy utrata powonienia) [1].
Najczęstsze alergeny wywołujące ANN w Polsce to pyłki, roztocza, pleśnie i sierść zwierząt. Choć alergeny pokarmowe rzadko są bezpośrednią przyczyną ANN, warto zwracać uwagę na możliwość ich wpływu na nasilenie objawów, szczególnie u dzieci. [1]
Objawy alergicznego nieżytu nosa (ANN) mogą znacząco różnić się w zależności od jego formy.
Świąd nosa często towarzyszy sezonowemu ANN, a u starszych dzieci może występować dodatkowo świąd spojówek, uszu, podniebienia lub gardła. W niektórych przypadkach głównie przy całorocznym ANN może dojść do upośledzenia lub utraty węchu.
Objawy ogólnoustrojowe mogą występować w sezonowym i całorocznym ANN. Wśród nich wymienia się [4]:
Choć objawy ogólnoustrojowe ANN występują rzadko, mają realny wpływ na jakość życia i codzienne funkcjonowanie pacjenta [4].
Różnicowanie ANN od przeziębienia opiera się przede wszystkim na analizie obrazu klinicznego oraz dynamice pojawiania się objawów.
Kiedy podejrzewać przeziębienie względem ANN?
Wystąpienie gorączki, wyraźnego bólu gardła oraz uogólnionego bólu mięśni niemal jednoznacznie przemawia za infekcją wirusową, ponieważ w przebiegu ANN objawy te praktycznie nie występują. Choć w rzadkich przypadkach ANN może wiązać się z niewielkim podwyższeniem temperatury ciała, to typowa gorączka jest domeną zakażeń [4,5].
Czy objawy oczne są charakterystyczne dla ANN?
Dla podłoża alergicznego najbardziej charakterystyczny oprócz świądu nosa, napadowych salw kichania jest również współistniejące zapalenie spojówek – szacunkowo występujące u 60-95% z sezonowym ANN [1,4].
Nowoczesne podejście leczenia ANN przesuwa punkt ciężkości z podziału na „sezonowy/całoroczny” na stopień nasilenia objawów i ich wpływ na życie pacjenta. Leczenie to powinno być modyfikowane w zależności od reakcji pacjenta na terapię. W razie pogorszenia przebiegu choroby intensyfikuje się leczenie, w przypadku poprawy kontroli objawów choroby terapię redukuje się.
Zaleca się rozpoczęcie terapii sezonowego alergicznego nieżytu nosa (ANN) na kilka dni przed spodziewanym pyleniem lub natychmiast po wystąpieniu pierwszych objawów. Należy edukować pacjentów, że donosowe glikokortykosteroidy (GKS) osiągają pełną skuteczność po kilku dniach regularnego przyjmowania [3]. Wśród dostępnych cząsteczek u dorosłych szczególnie sugeruje się stosowanie furoinianu flutykazonu lub propionianu flutykazonu ze względu na ich wysoką skuteczność [6].
W przypadku nasilonych objawów lub potrzeby szybkiego efektu, preferowane są preparaty złożone (GKS + donosowy lek przeciwhistaminowy), które działają już w ciągu kilku minut [3,6]. Terapię należy kontynuować regularnie przez cały okres ekspozycji na alergeny, unikając stosowania leków wyłącznie doraźnie [3].
Leki przeciwhistaminowe są efektywne, zwłaszcza w łagodzeniu objawów spojówek i skóry. Preferowane są nowsze, drugiej generacji, ze względu na mniejsze ryzyko senności i interakcji lekowych. Są skuteczne w łagodzeniu świądu, kichania i kataru, a leki donosowe charakteryzują się bardzo szybkim początkiem działania [3,6].
Warto zauważyć, że dodawanie doustnego leku przeciwhistaminowego do donosowego sterydu zazwyczaj nie przynosi dodatkowych korzyści terapeutycznych [3].
W przypadku leków obkurczających naczynia błony śluzowej nosa, takich jak ksylometazolina czy oksymetazolina, ich stosowanie jest ograniczone do krótkotrwałego użycia (zwykle max. 5 dni), aby uniknąć ryzyka polekowego nieżytu nosa [3,6]. Mogą być wprowadzone na początku terapii sterydami donosowymi, aby złagodzić silną blokadę nosa i ułatwić aplikację właściwego leku [6].
Oprócz rekomendacji odpowiedniego preparatu farmaceuta pełni ważną rolę w edukacji pacjenta. Leczenie niefarmakologiczne, przestrzeganie zaleceń dotyczących zachowania, aktywności ma istotne znaczenie w zmniejszaniu objawów alergii o łagodnym przebiegu [4].
Zobacz apteczny case study związany z ANN
Pacjentom, którzy od lat zmagają się z sezonowym nasileniem choroby warto zarekomendować bieżące śledzenie danych o stężeniach pyłków w powietrzu. W Polsce prowadzi się regularny monitoring tych wartości, a informacje te są dostępne zarówno w mediach, jak i online. Ta wiedza pozwoli na zabezpieczenie pacjenta w odpowiednie leki, zanim wystąpi zaostrzenie objawów [4].
W przypadku alergii na roztocza kurzu domowego warto polecać pacjentom wdrożenie kompleksowych strategii redukcji tych alergenów, składają się na nie m.in. użycie specjalnej pościeli antyalergicznej, pranie tekstyliów w temperaturze przekraczającej 55°C, eliminacja dywanów i pluszowych zabawek oraz korzystanie z odkurzaczy z filtrami HEPA lub wodnymi [4].
Piśmiennictwo:
Praktyka apteczna
Pestki dyni zwyczajnej – skład, działanie i zastosowanie w praktyce farmaceutyDynia zwyczajna to roślina ceniona nie tylko w diecie, ale także w fitoterapii....
Praktyka apteczna
Niedoczynność tarczycy – na jakie niespecyficzne objawy powinien zwrócić uwagę farmaceuta?Zmęczenie, senność, sucha skóra, wypadanie włosów, a nawet zaburzenia...
Praktyka apteczna
Zanieczyszczenie powietrza jako nośnik wirusów i czynnik ryzyka infekcjiZanieczyszczenie powietrza to nie tylko problem smogu widocznego za oknem. Pyły...
Praktyka apteczna
Gastroprotekcja przy NLPZ – konieczność czy opcja?Niesteroidowe leki przeciwzapalne (NLPZ) są jednymi z najczęściej stosowanych...
Materiały i treści opublikowane na stronie, jak również jej projekt graficzny jako całość, podlega ochronie prawnej, w tym na mocy przepisów prawa autorskiego, prawa własności przemysłowej oraz ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji. Zabronione jest powielanie lub wykorzystywanie w inny sposób jakichkolwiek materiałów i treści w całości jak i w części bez pisemnej zgody administratora strony wskazanego w nocie prawnej. Zamieszczanie linków do strony lub do treści w niej zawartych jest dopuszczalne tylko do celów prywatnych, niezwiązanych z prowadzeniem działalności gospodarczej.
