Jak e-papierosy (wapowanie) wpływają na jamę ustną?

E-papierosy, choć postrzegane jako mniej szkodliwa alternatywa dla tytoniu, nie są produktami neutralnymi dla organizmu [1,2]. W codziennej praktyce aptecznej kluczowe jest wyraźne rozróżnienie między koncepcją redukcji szkód a całkowitym bezpieczeństwem, gdyż aerozol e-papierosowy indukuje w obrębie jamy ustnej i gardła unikalne zmiany patofizjologiczne [1,3]. Jako farmaceuci – pełniący rolę „doradców stomatologicznych” – musimy być przygotowani na identyfikację specyficznych ryzyk klinicznych, które, choć odmienne od skutków palenia tradycyjnego, stanowią istotne zagrożenie dla homeostazy tkanek [3,4].

Jakie zmiany w jamie ustnej i gardle przynosi wapowanie?

Wapowanie prowadzi do zmian w obrębie jamy ustnej i gardła wskutek bezpośredniej ekspozycji błony śluzowej na aerozol zawierający m.in. nikotynę, glikol propylenowy, glicerynę oraz substancje aromatyzujące [1–3].

Długotrwałe narażenie na te substancje może skutkować uszkodzeniem nabłonka oraz osłabieniem bariery śluzówkowej, co ułatwia penetrację drobnoustrojów i sprzyja przewlekłemu stanowi zapalnemu [3].

Do najczęściej obserwowanych problemów w jamie ustnej należą [1–3]:

• podrażnienie błony śluzowej,
• suchość jamy ustnej (kserostomia) związana ze zmniejszoną produkcją śliny i jej składników ochronnych (m.in. IgA, lizozymu),
• zaburzenia równowagi mikrobiologicznej (dysbioza),
• zwiększone ryzyko próchnicy i chorób przyzębia [2].

Dostępne dane wskazują również, że przewlekła ekspozycja na aerozol e-papierosowy może nasilać procesy zapalne w obrębie błony śluzowej oraz sprzyjać zmianom o charakterze przednowotworowym, choć długoterminowe ryzyko onkologiczne nadal wymaga dalszych badań [3].

Wapowanie przynosi również inne konsekwencje ogólnoustrojowe, takie jak EVALI.

Zmiany w obrębie dziąseł i tkanek przyzębia

Wapowanie nie jest obojętne dla zdrowia przyzębia. U użytkowników e-papierosów obserwuje się zmiany sprzyjające rozwojowi i progresji chorób przyzębia.

Do najważniejszych należą:

• Nasilenie przewlekłego stanu zapalnego – utrzymująca się odpowiedź zapalna prowadzi do degradacji tkanek podporowych zęba i osłabienia bariery śluzówkowej [3].
• Osłabienie odporności miejscowej – zmniejszenie ilości i jakości składników ochronnych śliny (m.in. IgA, lizozymu) sprzyja kolonizacji patogenów i utrudnia eliminację drobnoustrojów [2].
• Zwiększone ryzyko i szybsza progresja periodontopatii – u waperów obserwuje się większą utratę przyczepu łącznotkankowego oraz pogłębianie kieszonek dziąsłowych, co może prowadzić do utraty podparcia kostnego zębów [2].
• Upośledzenie procesów regeneracyjnych – składniki aerozolu wykazują działanie cytotoksyczne wobec komórek dziąsła, co zaburza gojenie i odbudowę tkanek [3].
• Zaburzenia mikrobiologiczne (dysbioza) – zmiany w składzie biofilmu sprzyjają utrwaleniu stanu zapalnego przyzębia [2].

E-papierosy a zęby

Wapowanie wpływa na środowisko jamy ustnej i może oddziaływać na strukturę zębów, zwiększając ryzyko zmian próchnicowych i uszkodzeń szkliwa. 

W zakresie struktury i wyglądu zębów obserwuje się następujące zmiany, takie jak: 

• demineralizacja, erozja i spadek twardości szkliwa [2], 
• wzrost ryzyka uszkodzeń mechanicznych, np. pęknięć i ukruszeń zębów [1], 
• przebarwienia zębów, jak również materiałów kompozytowych (wypełnień) oraz protez zębowych [2]. 

Wapowanie a mikrobiom jamy ustnej

Stosowanie e-papierosów prowadzi do istotnych zaburzeń równowagi mikrobiologicznej (dysbiozy), tworząc unikalny profil mikrobiomu, odmienny zarówno od osób niepalących, jak i palaczy tytoniu [1]. Zmiany te wynikają nie tylko z działania nikotyny, ale także z wpływu glikolu i gliceryny na architekturę biofilmu [1,2].

W składzie mikrobiomu obserwuje się:

• spadek liczby bakterii komensalnych, stabilizujących środowisko jamy ustnej [2],
• wzrost patogenów związanych z chorobami przyzębia [1,2],
• zwiększoną kolonizację grzybów z rodzaju Candida, sprzyjającą rozwojowi kandydozy [2],
• większą obecność bakterii oportunistycznych, w tym Haemophilus influenzae, co może nasilać stan zapalny nabłonka i zwiększać podatność na infekcje dróg oddechowych [2],
• zmiany w strukturze biofilmu, utrudniające jego usuwanie i sprzyjające przewlekłemu zapaleniu [1,2].

E-papierosy, poprzez uszkodzenie nabłonka oraz osłabienie miejscowej odpowiedzi immunologicznej, tworzą środowisko sprzyjające rozwojowi infekcji i utrudniają eliminację patogenów [3].

Pacjent palący e-papierosy – rola farmaceuty

W kontakcie z pacjentem używającym e-papierosów farmaceuta może – poza rozmową dotyczącą ograniczenia lub zaprzestania wapowania – zaproponować postępowanie łagodzące zgłaszane dolegliwości.

W zależności od objawów możliwa jest rekomendacja:

• preparatów powlekających błonę śluzową jamy ustnej, w przypadku podrażnienia jamy ustnej i gardła, które według dostępnych danych dotyczy znacznego odsetka użytkowników e-papierosów [1],
• substytutów śliny, przy objawach kserostomii [1,2],
• preparatów wspierających remineralizację szkliwa, ze względu na zwiększone ryzyko demineralizacji i adhezji bakterii próchnicotwórczych [2].

Istotnym elementem opieki jest również zachęcanie do regularnych kontroli stomatologicznych oraz czujność w przypadku bólu, trudno gojących się zmian w jamie ustnej czy krwawienia z dziąseł. Warto pamiętać, że nikotyna – poprzez działanie obkurczające naczynia – może maskować objawy zapalenia przyzębia [4].

Poznaj 5 faktów na temat zdrowia jamy ustnej!

Piśmiennictwo:

1. Holliday R., Chaffee B.W., Jakubovics N.S., Kist R., Preshaw P.M., Electronic Cigarettes and Oral Health, “Journal of Dental Research”, 2021.
2. Cichońska D., Kusiak A., Goniewicz M.L., The Impact of E-Cigarettes on Oral Health—A Narrative Review, “Dentistry Journal”, 2024.
3. Drugacz J., Bobrowski B., Kaziród F., Zmiany histologiczne w błonie śluzowej gardła: użytkownicy e-papierosów vs. osoby niepalące, “Gabinet Prywatny” (Polish medical review), 2025.
4. Dumitratche MA, Ionescu E, Sfeatcu R, Ginghina O, Burcea Dragomiroiu GTA, Petre A. The pharmacist’s role in preventive and pharmaceutical treatment for oral diseases. Farmacia. 2016;64(6):966-969.