Zaloguj się
03.03.2026 | 5 min czytania
Zanieczyszczenie powietrza to nie tylko problem smogu widocznego za oknem. Pyły zawieszone są obecne w domach i mogą sprzyjać zakażeniom układu oddechowego. Mają wpływ na ich przebieg, co ma istotne znaczenie w codziennej praktyce farmaceuty, również w zakresie sezonowych szczepień ochronnych.
Zanieczyszczenie powietrza to mieszanina gazów, cieczy oraz cząstek stałych [1].
Wiele z nich ma charakter sezonowy [2,3]. Z punktu widzenia zdrowia populacyjnego równie istotne są zanieczyszczenia powietrza w pomieszczeniach zamkniętych. Ma to szczególne znaczenie, ponieważ większość osób spędza około 90% czasu w pomieszczeniach, co czyni ten rodzaj ekspozycji ważnym czynnikiem ryzyka chorób alergicznych i zapalnych układu oddechowego [4,5].
W układzie oddechowym występują różne miejsca depozycji cząstek stałych o odmiennej wielkości, co ilustruje poniższa grafika.
Pył zawieszony uszkadza mechanizmy obronne dróg oddechowych i sprzyja infekcjom. Szczególne znaczenie ma pył PM2.5, który [1,6]:
Dodatkowo indukuje stres oksydacyjny, który prowadzi do spadku szczelności bariery nabłonkowej i łatwiejszego przenikania patogenów w głąb tkanek. Oprócz tego dochodzi do nasilenia miejscowych reakcji zapalnych, co prowadzi do zaostrzeń chorób układu oddechowego [6,7].
PM2.5 ogranicza miejscową odporność (np. upośledza aktywność makrofagów pęcherzykowych) i zaburza mechanizmy przeciwdrobnoustrojowe (produkcję m.in. beta-defensyn) [6,7].
Pyły zawieszone pełnią nie tylko rolę czynnika drażniącego, ale również fizycznego nośnika (wektora) dla patogenów oraz innych szkodliwych substancji, np. metali ciężkich [1,2].
Ekspozycja na drobne cząstki pyłu, szczególnie PM2.5, sprzyja zakażeniom układu oddechowego – stanowią one nośnik dla wirusa grypy i RSV [8]. Dodatkowo stres oksydacyjny indukowany przez PM2.5 zwiększa ekspresję cząsteczek adhezyjnych na powierzchni komórek, co sprzyja przyczepianiu się i zakażaniu komórek przez wirusy oddechowe [6,7].
Krótkotrwałe wzrosty stężeń pyłów zawieszonych (PM2.5, PM10) oraz zanieczyszczeń gazowych (SO₂, NO₂) są bezpośrednio związane [9]:
Przenośne oczyszczacze powietrza z filtrami HEPA stanowią skuteczny sposób ograniczania ekspozycji na wziewne szkodliwe czynniki [3,4]. Ich stosowanie jest szczególnie uzasadnione u populacji wrażliwych, w tym u dzieci oraz dorosłych chorych na astmę oskrzelową i POChP [3].
Z perspektywy farmaceuty poprawa jakości powietrza w pomieszczeniach przekłada się na określone korzyści kliniczne m.in.:
Zanieczyszczenie powietrza wpływa nie tylko na częstość zakażeń układu oddechowego, ale również na ich przebieg, zwiększając ryzyko ciężkich postaci infekcji sezonowych, takich jak grypa, zakażenia RSV u dorosłych czy inne wirusowe infekcje dróg oddechowych [8].
Dlaczego szczepienia mają szczególne znaczenie w dobie smogu? Pył zawieszony ułatwia transport patogenów do głębszych partii układu oddechowego, zwiększając ryzyko zakażenia [7,8].
Ze względu na uszkodzenia dróg oddechowych powodowane przez PM2,5 i PM10, pacjentom (szczególnie dzieciom i seniorom powyżej 60. roku życia) silnie zaleca się szczepienia przeciwko grypie, pneumokokom, wirusowi RSV, koronawirusom (w tym SARS-CoV-2) [8].
Przeczytaj także: Grypa u dzieci – co doradzać rodzicom?
Bieżące informacje dotyczące jakości powietrza, w tym stężeń pyłów zawieszonych (PM10, PM2.5) oraz zanieczyszczeń gazowych (SO₂, NO₂) można sprawdzić:
Zobacz również: 7 najczęstszych błędów przy nebulizacji
Piśmiennictwo:
Praktyka apteczna
Pigułka „dzień po” – co farmaceuta wiedzieć powinien?Antykoncepcja stanowi podstawowy element kontroli urodzin. Dużym przełomem...
Praktyka apteczna
Dermokosmetyki do ochrony przeciwsłonecznej skóry wymagającej – czym kierować się w wyborze?Na rynku widzimy prawdziwy wysyp produktów do ochrony przeciwsłonecznej, nawet...
Praktyka apteczna
Najnowsze wytyczne dotyczące OZZP – wskazówki dla farmaceutyPoznaj podsumowanie najnowszych wytycznych dotyczących ostrego zapalenia błony...
Praktyka apteczna
Jaki jest wpływ przewlekłego stosowania IPP na mikrobiotę jelitową?Dowiedz się, jakie są zastosowania inhibitorów pompy protonowej oraz jak...
Materiały i treści opublikowane na stronie, jak również jej projekt graficzny jako całość, podlega ochronie prawnej, w tym na mocy przepisów prawa autorskiego, prawa własności przemysłowej oraz ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji. Zabronione jest powielanie lub wykorzystywanie w inny sposób jakichkolwiek materiałów i treści w całości jak i w części bez pisemnej zgody administratora strony wskazanego w nocie prawnej. Zamieszczanie linków do strony lub do treści w niej zawartych jest dopuszczalne tylko do celów prywatnych, niezwiązanych z prowadzeniem działalności gospodarczej.
