Pacjentka ze zmęczeniem i ciężkością nóg w aptece

Dowiedz się, jakie są pierwsze objawy żylaków i jakie czynniki zaostrzają dolegliwości. Odkryj, na co zwrócić uwagę, rekomendując preparat wspierający krążenie oraz jakie składniki są kluczowe. Zdobądź wiedzę potrzebną do skutecznego doradztwa pacjentom z problemami krążenia.

Żylaki kończyn dolnych należą do klinicznych objawów przewlekłej choroby żylnej (PChŻ). Jakie są najczęstsze dolegliwości zgłaszane farmaceucie? Jaka jest rola farmaceuty i czym powinien kierować się rekomendując preparat wspierający krążenie?

Przewlekła choroba żylna – epidemiologia

Przewlekła choroba żylna dotyczy nawet do 60% kobiet i do 30% mężczyzn populacji europejskiej[2]. Dysfunkcyjne zastawki sprawiają, że dochodzi do powrotu krwi z żył głębokich do powierzchniowych, co w konsekwencji prowadzi do rozwoju nadciśnienia żylnego oraz rozszerzenia żyły[1].

Pierwsze objawy żylaków

O jakich symptomach niewydolności żylnej mówimy na początku? Są to m.in.:

• Ciężkość nóg,
• Uczucie ich obrzmienia i wzmożonego napięcia,
• Kurcze łydek,
• Świąd skóry,
• „Pajączki naczyniowe”.

Co to są teleangiektazje?

Poszerzenia drobnych naczyń śródskórnych określa się mianem teleangiektazji, a popularnie nazywa pajączkami naczyniowymi. Początkowo są pojedyncze, ale z biegiem czasu łączą się w skupiska różnej wielkości, przypominające pajęcze sieci [3]. Stopień nasilenia objawów jest zróżnicowany. Z czasem, jeżeli są one bagatelizowane i nie zostaje wdrożone odpowiednie postępowanie, przez co problem się pogłębia i zaczyna utrudniać normalne funkcjonowanie. Dzieje się tak zwłaszcza wtedy, kiedy istnieją dodatkowo czynniki predysponujące do rozwoju PChŻ.

Czynniki zaostrzające dolegliwości

Wśród czynników ryzyka, jak i zaostrzających ryzyko niewydolności żylnej, w tym żylaków, wymienia się [4]:

• Wiek,
• Nadwaga i otyłość,
• Ciąża,
• Stosowanie środków antykoncepcyjnych,
• Rodzaj wykonywanej pracy,
• Siedzący tryb życia,
• Tendencja do zaparć,
• Dodatni wywiad rodzinny.

Warto przypomnieć również, że długotrwałe siedzenie w podróży, np. samolotem, autobusem czy samochodem, prowadzi do zastoju krwi w żyłach nóg, co sprzyja powstawaniu obrzęków i zakrzepów [8].

Na co zwrócić uwagę rekomendując preparat wspierający krążenie?

Kluczową kwestią jest zawsze skład, a także standaryzacja użytych w preparacie składników roślinnych. Jakie składniki warto rekomendować pacjentom w ramach wsparcia krążenia żylnego? Są to:

• Kłącze ruszczyka kolczastego jest dobrze znany i bez wątpienia jest bardzo cenionym surowcem zielarskim. Zawiera saponiny sterolowe, głównie ruskogeninę i neoruskogeninę oraz w mniejszych ilościach ruscynę, ruskozyd. Saponinom w nim zawartym, zwłaszcza najlepiej poznanej ruskogeninie, przypisuje się, między innymi, zmniejszanie przepuszczalności naczyń[5].
• Ekstrakt z nasion kasztanowca, gdzie głównym składnikiem wpływającym korzystnie na przepływ żylny, jest escyna, której przypisuje się, między innymi, właściwości przeciwobrzękowe[6].
• Hesperydyna zawarta między innymi w owocach pomarańczy. Zmniejsza przepuszczalność naczyń, ogranicza agregację płytek krwi, a także wykazuje działanie antyoksydacyjne. W rezultacie ogranicza również nadmierną przepuszczalność ścian włośniczek[2].

Oczywiście należy też pamiętać, aby wydając preparat pacjentowi, poinstruować go w zakresie konieczności modyfikacji dotychczasowego stylu życia, na który składa się [7]:

• prawidłowe odżywianie się,
• systematyczne ćwiczenia, np. spacery, pływanie, jogging, jazda na rowerze,
• ewentualną redukcję wagi,
• unikanie długiego stania lub siedzenia,
• kompresjoterapię,
• unikanie nadmiernej ekspozycji na słońce,
• ergonomiczne stanowisko pracy z pochylonym oparciem krzesła i podnóżkiem pod stopy.

Piśmiennictwo:

1. Marona H, Kornobis A. Patofizjologia rozwoju żylaków oraz wybrane metody ich leczenia – aktualny stan wiedzy. 2009, 65(2): 88-92.
2. Neubauer-Geryk J, Bieniaszewski L. Przewlekła choroba żylna — patofizjologia, obraz kliniczny i leczenie. Choroby Serca i Naczyń. 2009, 6 (3): 135–141.
3. Kielar M. Metody leczenia teleangiektazji. Dostęp on-line 22.08.23r.: https://podyplomie.pl/chirurgia/14777,metody-leczenia-teleangiektazji.
4. Bojakowski K, Grzela T. Przewklekła niewydolność żylna. Dostęp on-line 30.11.23 r.: https://podyplomie.pl/system/products/sample_pdfs/000/006/303/original/Przewlekla_niewydolnosc_zylna_frgment.pdf.
5. Chudek J, Ziaja D. Wyciąg z ruszczyka kolczastego w leczeniu przewlekłej choroby żylnej. Chirurgia Polska. 2017, 19, 1–2: 13–17.
6. Piechal A, Blecharz-Klin K, Widy-Tyszkiewicz E. Kasztanowiec zwyczajny (Aesculus hippocastani) we współczesnej terapii. Przew Lek. 2005, 4: 74-81.
7. Gajewski P, Szczeklik A, Interna Szczeklika: Mały Podręcznik 2021/22, Medycyna Praktyczna, Kraków, 2021.
8. A Meta-analysis of Thromboprophylaxis Measures During Travel and Guidance for Patients Who Travel After Varicose Vein Surgery Takeuchi, Leona et al. Journal of Vascular Surgery: Venous and Lymphatic Disorders, Volume 12, Issue 3, 101794.