Postanowienia noworoczne pacjentów a rola farmaceuty

Nowy rok to moment, w którym pacjenci najczęściej deklarują chęć zadbania o zdrowie. W aptece temat ten pojawia się często. Pacjenci pytają o środki wspomagające odchudzanie lub rzucanie palenia. To właśnie wtedy rośnie rola farmaceuty, który potrafi poprowadzić rozmowę tak, aby motywacja pacjenta nie wygasła po kilku tygodniach lub skutecznie przekonać pacjenta do podjęcia noworocznego wyzwania.

Postanowienia noworoczne w statystykach

Początek roku to czas, w którym pacjenci najczęściej podejmują próby zmiany stylu życia – szczególnie w obszarze redukcji masy ciała i zwiększenia aktywności fizycznej [1,2]. Statystyki pokazują jednak duże zróżnicowanie – niektóre analizy wskazują, że jedynie ok. 9% osób realizuje swoje postanowienia [2], podczas gdy inne badania potwierdzają utrzymanie zmian u 46% po sześciu miesiącach [3] i 55% po roku [4].

To tworzy jasną przestrzeń do działania dla farmaceutów, jako specjalistów, którzy mogą skutecznie wspierać pacjentów w realizacji niektórych zdrowotnych postanowień noworocznych [2].

Jak rozmawiać z pacjentem o zmianie i postanowieniach noworocznych?

Jednostronna, schematyczna porada rzadko prowadzi do trwałej zmiany. Kluczowe jest ustrukturyzowane i empatyczne podejście, które wzmacnia motywację wewnętrzną pacjenta i opiera się na partnerskiej relacji [2,5].

Właśnie dlatego tak istotne jest stosowanie odpowiedniego stylu komunikacji, takiego jak wywiad motywacyjny. Jego celem jest wzmocnienie gotowości pacjenta do zmiany, zwłaszcza w obszarach wrażliwych – np. redukcji masy ciała czy rzucania palenia [2,5].

Wywiad motywacyjny, który farmaceuta może prowadzić z pacjentem, opiera się na:

• podejściu nieosądzającym,
• zadawaniu pytań otwartych,
• podsumowywaniu, okazywaniu empatii,
• unikaniu konfrontacji, która może wywołać opór [2,5].

Czy sposób formułowania celów ma znaczenie dla ich realizacji?

Badania pokazują, że znaczenie ma sposób formułowania celu [4].

Przykładowo cele zorientowane na dążenie, np. będę jeść 5 porcji warzyw dziennie ma większy procent sukcesu niż cel zorientowany na unikanie, np. przestanę jeść fast-foody. Różnica procentowa sukcesu to 58,9 do 47,1% [4].

Praktycznym narzędziem, które porządkuje rozmowę i wspiera ten styl pracy, jest model 5A. Pomaga on przeprowadzić pacjenta przez kolejne etapy – od oceny sytuacji po planowanie dalszego wsparcia [5].

Najczęstsze cele zdrowotne pacjentów – praktyczne wsparcie w aptece

Po ustaleniu celu i gotowości pacjenta farmaceuta może udzielić realnego wsparcia w zakresie najczęściej wybieranych postanowień noworocznych. Statystycznie dotyczą one głównie [4]:

• poprawy zdrowia fizycznego (33%),
• redukcji masy ciała (20%),
• zmiany nawyków żywieniowych (13%).

W tych obszarach farmaceuta może odegrać ważną rolę, łącząc porady niefarmakologiczne z właściwie dobranym wsparciem farmakologicznym, zgodnie z aktualnymi zaleceniami [2].

Redukcja masy ciała

W pracy z pacjentem dążącym do redukcji masy ciała pierwszym etapem powinno być omówienie niefarmakologicznych interwencji, m.in.[1,2]:

• zasad zdrowego żywienia,
• zwiększenia aktywności fizycznej,
• stopniowej modyfikacji codziennych nawyków.

Farmaceuta może również zwrócić uwagę na przyjmowane leki, które potencjalnie sprzyjają przyrostowi masy ciała i w razie potrzeby zasugerować konsultację lekarską [1,2]. W rozmowie z pacjentem warto uwzględnić:

• ocenę BMI,
• poziom motywacji,
• dotychczasowe próby odchudzania i bariery, które mogły wcześniej utrudniać zmianę [2].

Jeśli pacjent spełnia kryteria leczenia otyłości, farmaceuta może wyjaśnić różne możliwości terapii — zarówno niefarmakologiczne, jak i farmakologiczne — oraz omówić aktualne zalecenia kliniczne. W przypadku gdy pacjent kwalifikuje się do farmakoterapii, warto zachęcić go do rozmowy z lekarzem i podjęcia decyzji dotyczącej dalszego postępowania [2].

Rzucanie palenia

W pracy z pacjentem planującym rzucić palenie warto przejść przez kilka kluczowych etapów [5]:

• ocena statusu palenia – liczba papierosów wypalanych dziennie, od kiedy trwa nałóg, wcześniejsze próby zerwania z nałogiem;
• przedstawienie korzyści – zarówno ogólnych, jak i odnoszących się do zdrowia konkretnego pacjenta;
• ocena gotowości do zmiany – ustalenie potencjalnej daty rzucenia (zwykle w perspektywie 2–4 tygodni); u osób niezdecydowanych warto „zaszczepić” myśl o rzuceniu palenia;
• omówienie dostępnych form terapii – dobór metody bez recepty w zależności od dotychczasowych doświadczeń pacjenta lub rekomendacja konsultacji z lekarzem.

Poprawa przestrzegania zaleceń terapeutycznych

Nowy rok to dobry moment, aby przypomnieć pacjentom o znaczeniu regularnego przyjmowania leków w chorobach przewlekłych, nawet jeśli nie odczuwają ich działania (np. w nadciśnieniu czy dyslipidemii) lub jest ono odsunięte w czasie [1]. Farmaceuta może zaproponować praktyczne narzędzia ułatwiające codzienną terapię, takie jak organizery i kasetki na leki czy aplikacje przypominające [1].

Piśmiennictwo:

1. https://www.express-scripts.com/pharmacy/blog/resolutions-your-pharmacist-wants-you-to-make, dostęp online: 03.12.2025.
2. https://www.singlecare.com/blog/how-to-help-patients-achieve-new-years-resolutions/, dostęp online: 03.12.2025.
3. https://tidsskriftet.no/en/2019/01/fra-redaktoren/useful-new-years-resolution, dostęp online: 03.12.2025.
4. Oscarsson M, Carlbring P, Andersson G, Rozental A. A large-scale experiment on New Year’s resolutions: Approach-oriented goals are more successful than avoidance-oriented goals. PLoS One. 2020;15(12):e0234097. Published 2020 Dec 9. doi:10.1371/journal.pone.0234097.
5. Kris-Etherton PM, Petersen KS, Després JP, et al. Strategies for Promotion of a Healthy Lifestyle in Clinical Settings: Pillars of Ideal Cardiovascular Health: A Science Advisory From the American Heart Association. Circulation. 2021;144(24):e495-e514. doi:10.1161/CIR.0000000000001018.
6. Thomas Bodenheimer, Connie Davis, Halsted Holman; Helping Patients Adopt Healthier Behaviors. Clin Diabetes 1 April 2007; 25 (2): 66–70. https://doi.org/10.2337/diaclin.25.2.66.
7. Kumar, S. (2024) New Year New You- Lifestyle choices for optimal health and wellbeing. The Physician vol 9; Issue 3: 1-5 DOI: 10.38192/1.9.3.7.