Zaloguj się
Choroba Hashimoto jest dziś niemal synonimem „problemu z tarczycą” – pacjenci bardzo szybko trafiają w internetowy świat diet „na Hashimoto” czy list produktów „zakazanych” . Z perspektywy nauki obraz jest spokojniejszy i… znacznie mniej spektakularny. Dieta ma znaczenie, ale nie zastępuje leczenia. Poniżej podsumowanie tego, co obecnie wiemy z badań – ze szczególnym uwzględnieniem roli jodu, selenu, kwasów omega-3 czy witaminy D.
Hashimoto (przewlekłe limfocytarne zapalenie tarczycy) to choroba autoimmunologiczna, w której limfocyty naciekają tarczycę, a organizm produkuje przeciwciała przeciwko peroksydazie tarczycowej (anty-TPO) i tyreoglobulinie (anty-TG), prowadząc stopniowo do niedoczynności tarczycy [1]. Największą zachorowalność obserwuje się u kobiet po 30. roku życia [2]. Klasyczny obraz choroby opisany został po raz pierwszy w 1912 roku przez japońskiego chirurga – Hakaru Hashimoto [3]. Dziś wiemy już, że pacjent z tym schorzeniem może mieć pełną gamę objawów, ale też mogą u niego występować bardzo subtelne symptomy. Na rozwój choroby wpływają m.in. predyspozycje genetyczne oraz czynniki środowiskowe (w tym żywienie) [4]. Sposób żywienia osób z chorobą Hashimoto nie powinien odbiegać znacząco od ogólnych zasad zdrowego żywienia. W diecie takich pacjentów warto jednak zwrócić uwagę na kilka ważnych składników, które mają zasadnicze znaczenie dla optymalnej pracy gruczołu tarczowego [5].
Jod jest niezbędny do syntezy hormonów tarczycy, ale w chorobie Hashimoto obowiązuje zasada „ani za mało, ani za dużo”. W krajach, gdzie wprowadzono powszechne jodowanie soli, zaobserwowano spadek wola z niedoboru jodu. Opisany jest jednak również wpływ nadmiaru jodu na wzrost ryzyka autoimmunologicznego zapalenia tarczycy. Jednym z branych pod uwagę mechanizmów jest indukcja apoptozy komórek tarczycy, co powoduje uwolnienie większych ilości antygenów tarczycowych i aktywację autoreaktywnych limfocytów [1]. Oprócz bezpośredniego wpływu na pracę tarczycy, jod bierze także udział w przemianach innych składników ważnych dla właściwego funkcjonowania tego organu, takich jak żelazo, stanowiące składową peroksydazy tarczycowej, enzymu uczestniczącego w syntezie T3 i T4 [2].
W porównaniu z innymi narządami tarczyca charakteryzuje się wysoką zawartością selenu. Pierwiastek ten jest składnikiem selenoprotein i odgrywa ważną rolę w metabolizmie hormonów tarczycy oraz ochronie przed stresem oksydacyjnym [6]. Wyniki niektórych badań sugerują, że suplementacja selenem może być korzystna w przebiegu choroby Hashimoto. Badania epidemiologiczne przeprowadzone w Polsce wykazały, że u osób z chorobą Hashimoto częściej występuje niedobór tego pierwiastka w porównaniu do osób zdrowych [7]. Przeprowadzono też kilka metaanaliz, które pokazały, że suplementacja selenem może zmniejszać stężenie przeciwciał przeciwtarczycowych oraz wpływać na poprawę jakości życia pacjentów z przewlekłym autoimmunologicznym zapaleniem tarczycy [8, 9, 10, 11]. Jednocześnie wiele zagadnień pozostaje wciąż niewyjaśnionych i potrzebne są dalsze badania nad znaczeniem selenu w przebiegu choroby Hashimoto.
Niedobór witaminy D jest częsty u pacjentów z chorobami autoimmunologicznymi, w tym u pacjentów z Hashimoto. Dostępne są metaanalizy, które pokazują zależność pomiędzy niedoborem witaminy D a autoimmunologicznym zapaleniem tarczycy [11, 12]. W badaniach przeprowadzonych wśród pacjentów z autoimmunologicznym zapaleniem tarczycy obserwowano mniejsze stężenia witaminy D w porównaniu z grupą kontrolną. Dostępne dane sugerują, że wdrożenie suplementacji witaminą D u pacjentów z rozpoznanym niedoborem tej witaminy i chorobą Hashimoto powoduje istotne zmniejszenie stężenia przeciwciał przeciwtarczycowych [11, 12]. Podkreśla się także zasadność oznaczenia stężenia 25(OH)D w surowicy u tej grupy pacjentów [13].
Trwają badania dotyczące potencjalnego zastosowania kwasówomega-3. W zaleceniach żywieniowych dotyczących Hashimoto podkreśla się konieczność odpowiedniej ich podaży, szczególnie u osób, których dieta jest uboga w EPA i DHA, chociaż brakuje wskazania konkretnych dawek [14]. Ich korzystnym działaniem jest zmniejszenie syntezy mediatorów procesów zapalnych oraz pobudzenie syntezy cytokin o właściwościach przeciwzapalnych [15].
Żelazo jest składnikiem peroksydazy tarczycowej (TPO). Enzym ten odgrywa kluczową rolę w syntezie hormonów tarczycowych, takich jak tyroksyna i trijodotyronina. Niedobór żelaza w organizmie może więc prowadzić do obniżenia ich stężenia oraz wzrostu TSH [16]. Wynika z tego, że pacjent z chorobą Hashimoto powinien zwrócić uwagę w swojej diecie na dobre źródła tego pierwiastka. Co istotne u pacjentów z przewlekłym limfocytarnym zapaleniem tarczycy stosunkowo często obserwuje się niedobór żelaza (ze względu na często współistniejące autoimmunologiczne zapalenie błony śluzowej żołądka, które upośledza wchłanianie żelaza) [5].
Nie da się ukryć, że dieta bezglutenowa jest w dzisiejszych czasach postrzegana jako remedium na różne schorzenia. Nie inaczej jest w przypadku choroby Hashimoto. W przestrzeni internetowej dieta bezglutenowa jest jednym z najczęściej polecanych „standardów” dla pacjentów z tym schorzeniem. Co na to dane? Owszem, choroba Hashimoto współwystępuje z innymi chorobami autoimmunologicznymi, m.in. celiakią (równoczesne występowanie tych schorzeń stwierdza się u ok. 5% dorosłych i 8% dzieci) [17]. Nie stanowi to jednak przesłanki do rekomendowania diety bezglutenowej wszystkim pacjentom z chorobą Hashimoto.
U części chorych na Hashimoto współwystępuje nietolerancja laktozy. Należy jednak podkreślić, że brakuje badań potwierdzających, że sama eliminacja laktozy wpływa na przebieg autoimmunizacji tarczycy. W związku z tym w tej grupie pacjentów można rozważyć diagnostykę w kierunku nietolerancji laktozy i dopiero w przypadku potwierdzenia występowania tego zaburzenia wprowadzić dietę bezlaktozową. Natomiast nie ma obecnie dostatecznych dowodów naukowych skłaniających do rekomendacji tego typu diety wszystkim pacjentom [18]. Aktualne opracowania dla pacjentów z niedoczynnością tarczycy podkreślają również, że przy typowym spożyciu warzyw krzyżowych (będących źródłem tzw. goitrogenów, czyli związków, które mogą utrudniać wykorzystanie jodu przez tarczycę) nie obserwuje się istotnego, klinicznie ważnego pogorszenia jej funkcji. Ich właściwie przygotowane (obróbka termiczna) może też zmniejszyć ilość goitrogenów [19].
Z perspektywy farmaceuty rozmowa o diecie w Hashimoto to świetna okazja do uporządkowania informacji i przeciwdziałania mitom. Podkreślajmy, że podstawę leczenia chorób tarczycy stanowi farmakoterapia. Z perspektywy aktualnej literatury dieta ma w tym przypadku duże znaczenie, ale przede wszystkim jako źródło kluczowych składników.
Piśmiennictwo:
Praktyka apteczna
Jet lag disorder - jak farmaceuta może pomóc pacjentowi w łagodzeniu objawów nagłej zmiany strefy czasowejNadszedł czas, gdy wiele osób rozpoczyna urlopy i wyrusza na wakacje. Podróże...
Praktyka apteczna
Wsparcie wątroby i trawienia w okresie świątecznym – składniki warte uwagi z perspektywy farmaceutyW okresie świątecznym pacjenci często zgłaszają dolegliwości wynikające...
Praktyka apteczna
Asortyment apteki – dozwolone i niedozwolone produktyApteki już dawno nie są placówkami, które koncentrują się jedynie na sprzedaży...
Praktyka apteczna
Antybiotykoterapia i kompleksowe podejście do ochrony mikrobioty – czy to możliwe?Organizm człowieka zasiedlają miliardy mikroorganizmów tworząc mikrobiotę....
Materiały i treści opublikowane na stronie, jak również jej projekt graficzny jako całość, podlega ochronie prawnej, w tym na mocy przepisów prawa autorskiego, prawa własności przemysłowej oraz ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji. Zabronione jest powielanie lub wykorzystywanie w inny sposób jakichkolwiek materiałów i treści w całości jak i w części bez pisemnej zgody administratora strony wskazanego w nocie prawnej. Zamieszczanie linków do strony lub do treści w niej zawartych jest dopuszczalne tylko do celów prywatnych, niezwiązanych z prowadzeniem działalności gospodarczej.
