E-recepta transgraniczna w Unii Europejskiej – co przekazać pacjentowi?

Zdarzyło Ci się usłyszeć w aptece: „Czy zrealizuję to w Hiszpanii?” – i nie mieć pewności? Realizacja polskiej e-recepty w innym kraju UE to temat, który często budzi wątpliwości pacjentów i farmaceutów. W tym poradniku podpowiadamy, co warto wiedzieć o przepisach, krajach realizacji, ograniczeniach i danych osobowych, by skutecznie doradzić pacjentowi.

Co to jest e-recepta transgraniczna?

E-recepta transgraniczna umożliwia realizację niektórych produktów leczniczych gotowych w aptece w wybranych krajach Unii Europejskiej oraz państwach należących do Europejskiego Stowarzyszenia Wolnego Handlu (EFTA) [1].

Zgodnie z definicją zamieszczoną na portalu pacjent.gov.pl [1]:

„E-recepta transgraniczna to określenie dla każdej recepty elektronicznej, którą można zrealizować w innym państwie UE niż to, w którym została wystawiona. Twoja e-recepta, dostępna na IKP (Internetowe Konto Pacjenta) lub w aplikacji mojeIKP, wizualnie się nie zmieni. Stanie się e-receptą transgraniczną w momencie jej realizacji w innym kraju.”

Po co wprowadzono e-receptę transgraniczną?

Celem wdrożenia tej funkcjonalności jest umożliwienie realizacji e-recept wystawionych w Polsce w zagranicznych aptekach oraz odwrotnie – realizacji recept zagranicznych w aptekach w Polsce [3].

Kto i u kogo może zrealizować e-receptę w UE?

Obywatele Polski mogą zrealizować e-receptę transgraniczną w innym kraju Unii Europejskiej, takim jak [1,2]:

• Chorwacja
• Finlandia
• Estonia
• Czechy
• Grecja
• Litwa
• Łotwa
• Portugalia
• Większość regionów Hiszpanii (m.in. Madryt, Wyspy Kanaryjskie, Kraj Basków, Galicja, Nawarra, Ceuta, Melilla, Katalonia, Estremadura, Aragonia, Walencja, Kantabria, Kastylia i León, Kastylia-La Mancha, Murcja oraz Andaluzja).

Z kolei obywatele Portugalii, Grecji, Estonii, Litwy, Łotwy, Finlandii, Czech, Chorwacji i Hiszpanii mogą wykupić e-receptę transgraniczną w polskich aptekach [1].

Co powinna wiedzieć osoba wystawiająca e-receptę?

E-recepta transgraniczna jest wystawiana w taki sam sposób jak każda inna e-recepta – za pomocą systemu gabinetowego. Nie ma potrzeby zaznaczania, że jest to recepta przeznaczona do realizacji za granicą.

Każda e-recepta może stać się transgraniczną, pod warunkiem że pacjent wyraził zgodę na udostępnianie i przetwarzanie danych w sekcji „Uprawnienia” na IKP [3].

Co powinien wiedzieć pacjent o e-recepcie za granicą?

W związku z realizacją e-recepty za granicą pacjent powinien upewnić się, że spełnione zostały wszystkie wymagania formalne. Pacjent powinien zostać poinformowany o zasadach przetwarzania danych osobowych w związku z realizacją e-recepty za granicą o czym powiemy więcej dalej.

Do wystawienia e-recepty, która można zrealizować w określonych krajach UE potrzebne jest wyrażenie zgody na przetwarzanie danych. Gdzie i jak ją zaznaczyć w IKP?

Aby e-recepta pacjenta mogła być zrealizowana za granicą, musi on [2]:

• Zalogować się na IKP,
• Przejść do zakładki „Uprawnienia” i kolejno do „Wyraź zgodę na obsługę Twoich e-recept za granicą”,
• Wybrać kraje, w których pacjent chce mieć możliwość wykupienia e-recepty,
• Zaznaczyć 2 obowiązkowe pola (z gwiazdką*) związane z wyrażeniem zgody na przetwarzanie danych i potwierdzenie zapoznania się z zasadami przetwarzania danych osobowych.

Zgoda ta jest ważna do momentu odwołania przez jej cofnięcie, co pacjent może zrobić w dowolnym momencie po zalogowaniu się na IKP.

Gdzie wykupić e-receptę transgraniczną?

Aby zrealizować e-receptę transgraniczną, należy w pierwszej kolejności znaleźć aptekę, która obsługuje tego typu recepty.

• W trakcie realizacji pacjent musi okazać dokument tożsamości ze zdjęciem (np. dowód osobisty lub paszport).
• Przed wykupieniem leków pacjent powinien zapoznać się z informacjami dotyczącymi przetwarzania danych osobowych w kraju, w którym realizowana jest recepta.
• Następnie możliwe jest wydanie leków przepisanych na recepcie [1].

Jakie leki można zrealizować na e-receptę w UE?

W ramach e-recepty transgranicznej pacjent może zrealizować produkty lecznicze o kategorii dostępności [1,2,3]:

• Rp (wydawane w przepisu lekarza) niezależnie od poziomu odpłatności w Polsce,
• OTC (dostępne bez recepty).

Jakich leków nie da się wykupić w UE na polską e-receptę?

W ramach e-recepty w wybranych krajach UE nie może zostać zrealizowana recepta na:

• leki psychotropowe,
• leki odurzające,
• leki recepturowe,
• produkty lecznicze o statusie Rpz (wydawane z przepisu lekarza do zastrzeżonego stosowania),
• środki spożywcze specjalnego przeznaczenia żywieniowego,
• wyroby medyczne.

Wymienione leki i preparaty można wykupić jedynie w Polsce. Ważne jest zatem, aby poinformować lekarza wystawiającego receptę o jej ewentualnej możliwości realizacji za granicą, a także zaopatrzenie się na wybrane preparaty przed wyjazdem [1].

Jakie są inne ograniczenia e-recepty transgranicznej?

E-recepta transgraniczna musi zostać zrealizowana w całości – nie ma możliwości częściowej realizacji recepty. Oznacza to, że jeśli apteka nie dysponuje odpowiednią liczbą opakowań danego leku, pacjent nie może później dokupić brakujących opakowań. Recepta, której realizację rozpoczęto za granicą, nie może być kontynuowana po powrocie do Polski [1].

Leki przepisane na e-recepcie transgranicznej muszą być wydane zgodnie z przepisami obowiązującymi w kraju realizacji recepty, które dotyczą m.in. terminu ważności recepty lub ograniczeń związanych z dawkowaniem [4].

Jeśli na recepcie nie widnieje informacja wykluczająca możliwość substytucji, farmaceuta może zaproponować odpowiednik leku [1].

E-recepty transgraniczne a refundacja

Polska recepta transgraniczna w formie papierowej, jak i e-recepta jest pełnopłatna. Po powrocie do kraju możesz zwrócić się do NFZ z wnioskiem o refundację recepty. We wniosku należy podać klucz dostępu do e-recepty składający się z 44 cyfr (po otworzeniu pdf z e-receptą znajdziesz go pod kodem kreskowym) [1].

Jak wygląda recepta transgraniczna?

Nie ma konkretnego, sztywnego wzoru, to przepisy określają minimalny zestaw danych, które muszą się na niej znaleźć, aby recepta była ważna i mogła być zrealizowana w innym kraju UE [5]. 

Podstawa prawna e-recept transgranicznych

Kwestię realizacji polskiej recepty transgranicznej w UE regulują 2 akty prawne. Są to:

• Ustawa z dnia 6 września 2001 r. – Prawo farmaceutyczne(Dz.U z 2021r., poz. 974, z późn. zm.) art. 2 pkt 35aa; art. 95b ust. 2 pkt 3 i ust. 4; art. 96 ust. 1 pkt 4; art. 96a ust. 1, ust. 1a, ust. 1aa, ust. 12; art. 99a ust. 3;
• Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 23 grudnia 2020 r. w sprawie recept(Dz.U. z 2020 r., poz. 2424, z późn. zm.). § 1 pkt 2; § 2 ust. 1 pkt 5; § 5 ust. 4, ust. 9; § 5 ust. 5, § 6 ust. 3, § 13; § 14 ust.1 – 4.

Dla kogo jest dostępna e-recepta transgraniczna

W przypadku polskiego Pacjenta (bądź Pacjenta z nabytymi prawami do świadczeń na terenie RP) wyjeżdżającego za granicę konieczne do spełnienia są dwa warunki [3]:

1. ukończony 18. rok życia;
2. posiadanie Internetowego Konta Pacjenta w celu wyrażenia zgody na obsługę e-recept transgranicznych. 

Uwaga:

E-recepta transgraniczna może być realizowana wyłącznie przez osoby pełnoletnie. W przypadku dzieci lekarz może wystawić receptę transgraniczną jedynie w postaci papierowej [1,2,4].

Piśmiennictwo:

1. https://pacjent.gov.pl/poznaj-e-recepte-transgraniczna.
2. https://pacjent.gov.pl/aktualnosc/podrozuj-z-e-recepta-transgraniczna.
3. https://ezdrowie.gov.pl/portal/home/dla-podmiotow-leczniczych/e-recepta-transgraniczna.
4. https://europa.eu/youreurope/citizens/health/prescription-medicine-abroad/prescriptions/index_en.htm.
5. https://www.kpk.nfz.gov.pl/pl/leczenie-w-innym-panstwie/recepta-transgraniczn.html#e-recepta-transgraniczna.