Rumień wędrujący czy odczyn po ukąszeniu kleszcza? Praktyczny poradnik dla farmaceutów

Zmiana skórna po ukąszeniu kleszcza nie zawsze jest zwykłym odczynem miejscowym. Jeśli ma cechy rumienia wędrującego, pacjent wymaga konsultacji lekarskiej. Sprawdź, na co zwrócić uwagę w aptece i jak odróżnić rumień wędrujący od niespecyficznej reakcji po ukąszeniu.

Co to jest rumień wędrujący?

Rumień wędrujący (erythema migrans) jest najczęstszą manifestacją kliniczną wczesnej fazy boreliozy z Lyme [1]. Chorobę wywołują krętki z rodzaju Borrelia — m.in. B. burgdorferi, B. afzelii, B. garinii — a ich głównym wektorem są kleszcze z rodzaju Ixodes [2,3].

Prawdopodobieństwo zakażenia boreliozą a czas żerowania kleszcza

Przyjmuje się, że do transmisji dochodzi zazwyczaj po 24–48 godzinach [2], a ryzyko w trzeciej dobie jest bliskie 100% [3]. Ryzyko zachorowania po pojedynczym ukłuciu przez zakażonego kleszcza, który pozostawał w skórze szacuje się na [1]:

• 14,4% – ponad 24h
• 1-2,6% – do 24 h.

Objawy dodatkowe przy rumieniu wędrującym

U części pacjentów z rumieniem wędrującym mogą wystąpić objawy grypopodobne, takie jak zmęczenie, ból głowy, gorączka, bóle mięśni i stawów oraz ogólne złe samopoczucie [2,3]. Dane wskazują, że objawy te zgłasza ok. 37% pacjentów w Europie; dla porównania w USA odsetek ten wynosi ok. 65% [1].

Kogo najczęściej dotyka rumień wędrujący?

Borelioza z Lyme występuje endemicznie na całym obszarze Polski. Przyjmuje się, że nie ma regionu całkowicie wolnego od zakażonych kleszczy [3,4]. Najwyższe wskaźniki zapadalności odnotowuje się jednak w Polsce wschodniej i północno-wschodniej, szczególnie w województwach podlaskim, lubelskim i warmińsko-mazurskim [4]. Wysoką zapadalność obserwowano również w województwie małopolskim [4].

Ryzyko kontaktu z zakażonym kleszczem ma charakter sezonowy. Najwięcej przypadków boreliozy odnotowuje się w III kwartale roku, czyli od lipca do września [3,4].

Różnice między rumieniem wędrującym a odczynem po ukąszeniu

Wystąpienie typowego rumienia wędrującego pozwala lekarzowi na rozpoznanie boreliozy i włączenie antybiotykoterapii bez konieczności wykonywania badań serologicznych [1,3]. W praktyce aptecznej kluczowe jest więc odróżnienie zmiany sugerującej EM od miejscowego, niespecyficznego odczynu po ukąszeniu kleszcza.

Pojedynczy a mnogi rumień wędrujący

U większości pacjentów rumień wędrujący występuje jako pojedyncza zmiana skórna w miejscu ukąszenia kleszcza. Rzadziej pojawiają się mnogie rumienie wędrujące, które mogą świadczyć o wczesnej rozsianej postaci boreliozy.

Każdy rumień wędrujący, niezależnie od postaci wymaga konsultacji lekarskiej!

Farmakoterapia rumienia wędrującego

Typowy obraz rumienia wędrującego pozwala lekarzowi na rozpoznanie boreliozy z Lyme i włączenie antybiotykoterapii bez konieczności wykonywania badań serologicznych [1,3]. Ma to znaczenie szczególnie we wczesnej fazie zakażenia, gdy wynik badania serologicznego może być fałszywie ujemny ze względu na tzw. okno serologiczne [1–3].

U dzieci dawki leków stosowanych w leczeniu rumienia wędrującego ustala się w przeliczeniu na masę ciała [1]:

• Amoksycylina – 50 mg/kg mc. w 3 dawkach podzielonych.
• Doksycyklina – 4,4 mg/kg mc. w 2 dawkach podzielonych; dopuszczalna od ukończenia 8. roku życia.
• Aksetyl cefuroksymu – 30 mg/kg mc. w 2 dawkach podzielonych.

Przeczytaj również o Repelentach odstraszających kleszcze.

Na co uważać wydając doksycyklinę?

Wydając doksycyklinę stosowaną w leczeniu rumienia wędrującego, warto zwrócić uwagę na jej fototoksyczność. Pacjent powinien unikać ekspozycji na promieniowanie UV w trakcie kuracji oraz przez kilka dni po jej zakończeniu. Warto zalecić m.in. ochronę przeciwsłoneczną i odzież osłaniającą skórę [3].

Źródła:

1. Moniuszko-Malinowska A, Pancewicz S, Czupryna P i wsp. Recommendations for the diagnosis and treatment of Lyme borreliosis of the Polish Society of Epidemiologists and Infectious Disease Physicians [Zalecenia Polskiego Towarzystwa Epidemiologów i Lekarzy Chorób Zakaźnych dotyczące diagnostyki i leczenia boreliozy z Lyme]. Przegl Epidemiol. 2023;77(2):251-280. doi:10.32394/pe.77.25.
2. Smoleńska Ż, Matyjasek A, Zdrojewski Z. Borelioza — najnowsze rekomendacje w diagnostyce i leczeniu [Borreliosis — the latest recommendations on diagnosis and treatment]. Forum Reumatol. 2016;2(2):58-64.
3. Kocbach-Przudzik A, Botulińska A, Markiewicz A, Owczarczyk-Saczonek AB, Kocbach P. Erythema migrans – diagnostic challenges, procedures, and treatment [Rumień wędrujący – problemy diagnostyczne, postępowanie i leczenie]. Dermatol Rev. 2019;106(6):625-633. doi:10.5114/dr.2019.92735.
4. Paradowska-Stankiewicz I, Zbrzeźniak J, Skufca J i wsp. A retrospective database study of Lyme borreliosis incidence in Poland from 2015 to 2019: a public health concern. Vector Borne Zoonotic Dis. 2023;23(4):247-255. doi:10.1089/vbz.2022.0049.