17.11.2026 | 6 min czytania
Monika Mikosik
mgr farm.
CEO ModumPharma
W poprzednim artykule zapowiedziałam, że w kolejnej części cyklu przejdziemy od zagadnień wprowadzających do farmakologii konopi medycznych: układu endokannabinoidowego, właściwości kannabinoidów, farmakokinetyki i bezpieczeństwa terapii. Ten plan pozostaje aktualny. Są jednak również sytuacje na rynku, które zasługują na osobny, bieżący komentarz - zwłaszcza gdy dotyczą codziennej pracy farmaceutów i bezpieczeństwa pacjentów. Taką sytuacją jest dyskusja o zamianie surowców farmaceutycznych Cannabis flos podczas realizacji recept. Nie chcę pozostawiać jej bez szerszego komentarza. To temat, do którego regularnie wracam podczas spotkań z farmaceutami. Rozmawiam o nim także z lekarzami prowadzącymi terapie konopiami medycznymi. W tych rozmowach powraca jedna kwestia: jak zachować ciągłość leczenia, a jednocześnie nie zmienić tego, co lekarz rzeczywiście zamierzał zastosować?
16 września 2026 r. Departament Polityki Lekowej i Farmacji Ministerstwa Zdrowia odpowiedział na pismo Polskiego Towarzystwa Medycyny Konopnej z 3 sierpnia 2026 r. Odpowiedź dotyczyła konkretnych przypadków zamiany surowców Cannabis flos przy realizacji recept. Uważam tę inicjatywę za bardzo ważną: pokazuje ona, że pytania pojawiające się w aptekach wymagają wspólnego, precyzyjnego języka.
Ministerstwo Zdrowia odniosło się do czterech konkretnych wariantów zamiany surowców farmaceutycznych Cannabis flos podczas realizacji recept:
Każdy z tych przypadków wymaga odrębnej oceny. Zapis procentów z opakowania nie rozstrzyga o zamienności. Ministerstwo podkreśliło znaczenie całkowitej ilości THC przewidzianej na recepcie, zgodności produktu z ordynacją oraz tożsamości surowca. W odniesieniu do różnych surowców Cannabis flos wskazało, że nie należy stosować rutynowej substytucji aptecznej tylko dlatego, że na etykietach widnieją te same wartości THC i CBD. Przykłady dobrze pokazują praktyczną wagę tego rozróżnienia. Zamiana surowca o wyższym stężeniu THC na produkt o niższym stężeniu nie jest neutralna: przy tej samej masie surowca pacjent otrzyma inną ilość THC. Również zachowanie stężenia THC przy odmiennej zawartości CBD nie oznacza zachowania składu przepisanego produktu. Wreszcie dwa surowce oznaczone np. jako THC 22% i CBD ≤1% mogą pochodzić z różnych odmian i mieć odmienny profil pozostałych składników. Nie stają się przez to automatycznie zamienne. Nawet przy zgodnych stężeniach i innym podmiocie odpowiedzialnym konieczne jest ustalenie tożsamości surowca, a nie wyłącznie porównanie stężenia THC i CBD.
W tej dyskusji nie chciałabym koncentrować się wyłącznie na pytaniu: „Czy farmaceuta może zamienić produkt?”. Bardziej interesuje mnie inne: „Czy w wyniku takiej zamiany nie zmieniamy jednocześnie terapii?”. Przy klasycznych lekach pojęcie zamienności odwołuje się do określonych kryteriów prawnych i farmaceutycznych. Cannabis flos jest natomiast surowcem roślinnym o wieloskładnikowym składzie. Dwa produkty zawierające deklaratywnie 22% THC i nie więcej niż 1% CBD nie muszą być identyczne pod względem pozostałych kannabinoidów, terpenów i innych substancji aktywnych. Sama zgodność tych dwóch parametrów nie dowodzi więc równoważności terapeutycznej. Nie chodzi przy tym o sprowadzenie całej charakterystyki Cannabis flos do dwóch liczb. Konopie zawierają liczne kannabinoidy i terpeny, a ich proporcje różnią się pomiędzy surowcami. Badania nad ich wzajemnymi oddziaływaniami, w tym nad tzw. efektem entourage, są prowadzone i wskazują na biologiczne znaczenie części tych związków. Nie należy zatem traktować różnic składu jako z góry obojętnych. Jednocześnie nie każda wykazana interakcja przekłada się na udowodnioną różnicę kliniczną u pacjenta. To właśnie dlatego nie można zakładać równoważności terapeutycznej dwóch surowców wyłącznie na podstawie zgodności THC i CBD.

W rozmowach z lekarzami wybrzmiewa argument, z którym zdecydowanie się zgadzam: wybór określonego surowca może wynikać z przebiegu terapii danego pacjenta. Lekarz zna jej cel, obserwowaną skuteczność, tolerancję, wcześniejsze działania niepożądane i powody, dla których zdecydował się na konkretny produkt. Nie zawsze wszystkie te okoliczności są widoczne na recepcie. Jeśli pacjent dobrze toleruje dany surowiec i uzyskał oczekiwany efekt, wydanie innego produktu – nawet o tej samej deklarowanej zawartości THC – może oznaczać odejście od przyjętego planu leczenia. Nie musi to automatycznie spowodować pogorszenia terapii, ale może zmienić jej warunki bez wiedzy osoby, która odpowiada za decyzję kliniczną. Dlatego tak ważne jest odróżnienie dostarczenia pacjentowi przepisanego surowca od zastąpienia go innym. W pierwszym przypadku realizujemy ordynację. W drugim pojawia się pytanie, czy nie dokonujemy już modyfikacji terapii, która powinna zostać uzgodniona z lekarzem.
Nie jest to argument przeciwko samodzielności zawodowej farmaceutów. Przeciwnie. Uważam, że farmaceuta jest drugim filarem bezpieczeństwa terapii konopiami medycznymi. To on może wychwycić interakcje, rozpoznać ryzyko działań niepożądanych, wyjaśnić zasady stosowania i zweryfikować, czy realizacja recepty nie rodzi wątpliwości wymagających dodatkowego kontaktu z lekarzem.
Profesjonalna ocena farmaceutyczna nie oznacza jednak dowolności w zmienianiu decyzji terapeutycznej. W moim przekonaniu najbardziej wartościowa jest taka współpraca, w której lekarz i farmaceuta zachowują własne kompetencje, a w sytuacji niepewności wspólnie szukają rozwiązania dla pacjenta.

Podczas rozmów z farmaceutami zwracam uwagę także na jeszcze jedną niekonsekwencję. W przypadku ekstraktów konopnych zamiana surowca o wyższym stężeniu na surowiec o niższym stężeniu nie jest, jak wynika z tych rozmów, przyjętą praktyką. Dlaczego więc przy suszu Cannabis flos obserwujemy większą swobodę w proponowaniu innego produktu? Przecież zarówno ekstrakt, jak i susz są surowcami farmaceutycznymi, choć różnią się postacią i sposobem stosowania. Nie twierdzę, że sytuacje te są pod każdym względem identyczne. Uważam jednak, że sama postać suszu nie powinna sprawiać, iż z większą łatwością odchodzimy od produktu przepisanego przez lekarza. To pytanie warto postawić sobie wspólnie – jako lekarze i farmaceuci.
Warto przy tym rozróżnić dwie sytuacje. Czasem przepisanego surowca rzeczywiście brakuje na rynku. Czym innym jest jednak sytuacja, gdy produkt jest dostępny w obrocie, ale w danej chwili nie ma go w konkretnej aptece. Sama dostępność innego surowca na półce receptury aptecznej nie powinna być wystarczającym powodem do zmiany produktu wskazanego przez lekarza. W takim przypadku farmaceuta może sprawdzić możliwość sprowadzenia przepisanego surowca, poinformować pacjenta o dostępnych rozwiązaniach i – jeżeli rozważana jest zmiana – skontaktować się z lekarzem. W mojej ocenie to właśnie w takich codziennych sytuacjach najłatwiej przeoczyć granicę między realizacją recepty a ingerencją w terapię.
Już podczas wrześniowych spotkań lekarzy i farmaceutów rozmawialiśmy o tym, jak duże znaczenie ma zachowanie intencji klinicznej przy realizacji recept na Cannabis flos. Fakt, że Polskie Towarzystwo Medycyny Konopnej skierowało w tej sprawie pytania do Ministerstwa Zdrowia, potwierdza wagę zagadnienia. Dobrze, że dyskusja odbywa się nie tylko w pojedynczych aptekach i gabinetach, lecz także na poziomie środowiskowym i instytucjonalnym.
Zasadniczo podzielam kierunek odpowiedzi Ministerstwa: zgodność procentowej zawartości THC i CBD nie rozstrzyga sama w sobie o zamienności surowców, a decyzja dotycząca produktu nie powinna być odrywana od kontekstu klinicznego. Pismo jest jednak odpowiedzią na określone pytania i nie zastępuje oceny każdej konkretnej sytuacji w świetle obowiązujących przepisów. Nie chodzi o piętnowanie praktyki farmaceutycznej ani o sugerowanie, że każda propozycja alternatywnego produktu jest błędem. Chodzi o świadomość konsekwencji.
W poprzednim artykule pisałam, że farmaceuta powinien rozumieć terapię konopiami medycznymi, aby bezpiecznie wspierać pacjenta. Dziś dodałabym: powinien także rozumieć, kiedy decyzja podjęta przy pierwszym stole może mieć znaczenie dla planu leczenia ustalonego w gabinecie lekarza. Właśnie dlatego potrzebujemy rzetelnej wiedzy, uważności i rozmowy między zawodami.
Zobacz również: Medyczne konopie to nie potoczne wyobrażenie o marihuanie
Zobacz również: Konopie medyczne: od historii do współczesnej medycyny
Zobacz również: Konopie medyczne w aptece – dlaczego farmaceuta powinien je rozumieć?
Zobacz również: Dlaczego konopie medyczne działają? Układ endokannabinoidowy w praktyce farmaceuty
Piśmiennictwo:
Ministerstwo Zdrowia, Departament Polityki Lekowej i Farmacji, pismo z 16 września 2026 r., znak PLPR.054.260.2026.PR, odpowiedź na pismo Polskiego Towarzystwa Medycyny Konopnej z 3 sierpnia 2026 r.
Praktyka apteczna
Obrzęki kostek a terapia antagonistami wapnia - co warto wiedzieć?Obrzęk kostek to objaw, który pacjenci często wiążą z długim staniem,...
Praktyka apteczna
Dieta a choroba Hashimoto – co na to nauka?Choroba Hashimoto jest dziś niemal synonimem „problemu z tarczycą” –...
Praktyka apteczna
Mikrobiologiczna bariera dla układu oddechowegoW codziennej praktyce farmaceuci regularnie spotykają pacjentów poszukujących...
Materiały i treści opublikowane na stronie, jak również jej projekt graficzny jako całość, podlega ochronie prawnej, w tym na mocy przepisów prawa autorskiego, prawa własności przemysłowej oraz ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji. Zabronione jest powielanie lub wykorzystywanie w inny sposób jakichkolwiek materiałów i treści w całości jak i w części bez pisemnej zgody administratora strony wskazanego w nocie prawnej. Zamieszczanie linków do strony lub do treści w niej zawartych jest dopuszczalne tylko do celów prywatnych, niezwiązanych z prowadzeniem działalności gospodarczej.