Zaloguj się
18.02.2026 | 3 min czytania
Starzenie się organizmu wiąże się ze stopniowymi zmianami w funkcjonowaniu układu immunologicznego, które wpływają na zdolność obrony przed zakażeniami oraz kontrolę procesów zapalnych. U osób starszych coraz większe znaczenie kliniczne przypisuje się zjawisku immunosenescencji, któremu często towarzyszy przewlekły stan zapalny o niskim nasileniu. Zjawisko to ma znaczenie, m.in. dla zaostrzenia się chorób związanych z wiekiem i infekcji u osób z wielochorobowością. Sprawdź, jakie ma to znaczenie w praktyce farmaceutycznej.
Immunosenescencja to biologicznie postępujący i nieodwracalny proces starzenia się układu odpornościowego [1]. Prowadzi do stopniowego obniżenia jego sprawności, czego konsekwencją jest zmniejszona odporność na zakażenia i większa podatność osób starszych na choroby infekcyjne, takie jak grypa [2].
Immunosenescencja jest ściśle związana z inflammaging, czyli przewlekłym, jałowym stanem zapalnym o niskim nasileniu, typowym dla wieku podeszłego. Proces ten przebiega bez aktywnej infekcji i wiąże się z utrzymującą się aktywacją szlaków zapalnych oraz długotrwałym oddziaływaniem cytokin, co prowadzi do trwałego obciążenia układu odpornościowego i zaburzenia równowagi między mechanizmami obronnymi a reakcją zapalną [3]. Zmiany te dotyczą zarówno odporności nabytej, jak i wrodzonej, jednak mają odmienny charakter i znaczenie kliniczne [2,4,5].
Odporność nabyta, oparta na funkcji limfocytów T i B, ulega najbardziej wyraźnemu osłabieniu w procesie starzenia, co jest związane z zanikiem grasicy około 3% rocznie do wieku średniego i około 1% rocznie przez resztę życia [1]. Wraz z wiekiem zmienia się proporcja limfocytów i ich ilość, co prowadzi m.in. do słabszej reakcji na zakażenia czy obniżonej skuteczności szczepień [1,2,4,5].
Równocześnie dochodzi do zmniejszenia zdolności limfocytów B do wytwarzania przeciwciał oraz ograniczenia ich różnorodności, co przekłada się na mniej efektywną odpowiedź humoralną [1].
Starzenie obejmuje również odporność wrodzoną, przede wszystkim na poziomie funkcjonalnym [2,3]. U osób starszych obserwuje się osłabienie aktywności komórek NK oraz zmniejszoną skuteczność eliminacji komórek zakażonych i nowotworowych [1,3,4].
W przypadku neutrofilów oraz monocytów/makrofagów dochodzi do obniżenia zdolności chemotaksji i fagocytozy, co dodatkowo ogranicza efektywność wczesnej, nieswoistej odpowiedzi immunologicznej [1,4,6].
Immunosenescencja prowadzi do istotnych konsekwencji klinicznych wynikających z obniżonej sprawności układu odpornościowego oraz jednoczesnego nasilenia przewlekłych procesów zapalnych (inflammaging) [1,3].
W przebiegu immunosenescencji szczepienia ochronne pozostają istotnym elementem profilaktyki zdrowotnej, mimo osłabionej odpowiedzi immunologicznej [1–3]. Szczególne znaczenie kliniczne w grupie seniorów mają szczepienia przeciw:
Wymienione choroby, oprócz powikłań mogą prowadzić do utraty samodzielności seniora [6,7].
Rola farmaceuty polega przede wszystkim na edukacji, ocenie ryzyka oraz właściwej komunikacji z seniorem w zakresie profilaktyki i szczepień, co nabiera szczególnego znaczenia w kontekście starzenia się społeczeństwa i zjawiska immunosenescencji [10,11].
Starzenie się układu odpornościowego nie zawsze ma charakter wyłącznie niekorzystny. U części osób długowiecznych procesy immunosenescencji i inflammaging mogą pełnić funkcję adaptacyjną, pod warunkiem zachowania równowagi między mechanizmami pro- i przeciwzapalnymi [3]. Pomimo podwyższonego poziomu czynników prozapalnych, u tych osób obserwuje się jednocześnie sprawne mechanizmy przeciwzapalne, co pozwala utrzymać funkcjonalną odpowiedź immunologiczną i sprzyja zachowaniu zdrowia w podeszłym wieku [3].
Piśmiennictwo:
Praktyka apteczna
Suplement diety a prawidłowe stężenie cholesterolu – co rekomendować pacjentom?Zaburzenia lipidowe w Polsce dotykają prawie 20 milionów osób. Zdrowy tryb...
Praktyka apteczna
5 faktów na temat wpływu leków na aktywność seksualnąPoznaj najważniejsze fakty w zakresie wpływu farmakoterapii na aktywność...
Praktyka apteczna
Bezpieczne podróżowanie z lekami – co warto przekazać pacjentowi?Apteczka z lekami i znajomość zasad ich przewożenia przez granicę to informacje,...
Praktyka apteczna
Syndrom szyi smartfonowej - te objawy mogą Cię zaskoczyćSyndrom szyi smartfonowej (znany także jako „text neck”) to coraz powszechniejszy...
Materiały i treści opublikowane na stronie, jak również jej projekt graficzny jako całość, podlega ochronie prawnej, w tym na mocy przepisów prawa autorskiego, prawa własności przemysłowej oraz ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji. Zabronione jest powielanie lub wykorzystywanie w inny sposób jakichkolwiek materiałów i treści w całości jak i w części bez pisemnej zgody administratora strony wskazanego w nocie prawnej. Zamieszczanie linków do strony lub do treści w niej zawartych jest dopuszczalne tylko do celów prywatnych, niezwiązanych z prowadzeniem działalności gospodarczej.
