Leczenie objawów BPH a operacja zaćmy – o czym warto przypomnieć pacjentowi?

Zarówno zaćma związana z wiekiem, jak i łagodny rozrost gruczołu krokowego (BPH; benign prostatic hyperplasia) należą do powszechnych problemów zdrowotnych starszych pacjentów, a częstość ich występowania zwiększa się wraz z wiekiem [1-4]. Co łączy oba problemy? Dlaczego pacjenta rozpoczynającego leczenie objawów związanych z BPH warto zapytać o planowaną operację zaćmy?

Czym jest IFIS?

IFIS, czyli śródoperacyjny zespół wiotkiej tęczówki (IFIS; intraoperative floppy iris syndrome), jest zespołem charakterystycznych objawów występujących podczas operacji zaćmy. Charakteryzuje się on:

• falowaniem tęczówki podczas operacji;
• skłonnością falującego zrębu tęczówki do przemieszczania się w kierunku portów operacyjnych;
• postępującym śródoperacyjnym zwężeniem źrenicy (miosis) [5].

IFIS występuje w 1-2,2% wszystkich operacji zaćmy. Wśród pacjentów stosujących tamsulosynę częstość IFIS jest znacznie większa [5]. IFIS zwiększa techniczną trudność operacji, zwłaszcza gdy chirurg nie wie wcześniej o występującym ryzyku.

Dlaczego leki na prostatę wpływają na źrenicę?

W leczeniu BPH wykorzystuje się m.in. blokery receptora α₁-adrenergicznego (np. tamsulosynę) [6]. Pierwsze doniesienie opisujące IFIS i jego związek z przyjmowanymi lekami z tej grupy zostało opublikowane przez Changa  i Campbella w 2005 r [7]. Autorzy pracy wykazali występowanie IFIS u chorych przyjmujących doustnie tamsulosynę. Jednym z proponowanych mechanizmów jest blokowanie receptorów α₁A w mięśniu rozwieraczu źrenicy, co może zmniejszać jego napięcie i sprzyjać wystąpieniu IFIS. Dokładna patofizjologia zespołu nie została jednak w pełni wyjaśniona.Chociaż tamsulosyna ma najlepiej udokumentowany związek z IFIS, ryzyko tego zespołu nie ogranicza się wyłącznie do tego leku [8]. Również inni antagoniści receptorów α₁ stosowani w leczeniu objawów łagodnego rozrostu gruczołu krokowego byli wiązani z występowaniem IFIS podczas operacji zaćmy [9, 10].

Dlaczego odstawienie leku nie eliminuje ryzyka?

Ryzyko śródoperacyjnego zespołu wiotkiej tęczówki  może występować również u pacjentów, którzy odstawili lek przed operacją zaćmy. IFIS opisywano u pacjentów, którzy zakończyli stosowanie tamsulosyny na długo przed operacją zaćmy[7, 11]. Odstawienie leku przed operacją nie eliminuje więc ryzyka, a korzyści z czasowego przerwania terapii nie zostały jednoznacznie ustalone. Pacjent nie powinien więc samodzielnie odstawiać leku. Kluczowe jest poinformowanie okulisty o obecnym lub wcześniejszym stosowaniu tamsulosyny lub innych α₁-adrenolityków. Jeśli chirurg wie wcześniej o przyjmowaniu takich leków, może odpowiednio przygotować zabieg.

Rola farmaceuty w opiece nad pacjentem z BPH i zaćmą

Farmaceuta może odegrać ważną rolę w identyfikacji pacjentów obciążonych ryzykiem IFIS. Pytanie o planowaną operację zaćmy oraz przypomnienie o konieczności poinformowania okulisty o obecnym lub wcześniejszym stosowaniu α₁-adrenolityków może wpłynąć na bezpieczeństwo okołooperacyjne.

Piśmiennictwo:

1. Hashemi H i wsp. Global and regional prevalence of age-related cataract: a comprehensive systematic review and meta-analysis. Eye. 2020, 34: 1357–1370.
2. Lee SWH, Chan EMC, Lai YK. The global burden of lower urinary tract symptoms suggestive of benign prostatic hyperplasia: A systematic review and meta-analysis. Sci Rep. 2017, 7:7984. doi:10.1038/s41598-017-06628-8.
3. https://www.termedia.pl/Lagodny-przerost-prostaty-r-nogranicza-aktywnosc-seksualna,147,44456,0,1.html (dostęp 21.08.2026).
4. Misiuk-Hojło M, Dołowiec-Kwapisz A. Pacjent z zaćmą – obserwacje po 2 latach pandemii i perspektywy na przyszłość. Ophthatherapy. 2022, 9(2): 134-141.
5. Szaflik JP, Gałecki T. Śródoperacyjny zespół wiotkiej tęczówki – o czym warto pamiętać? Dostęp online (21.08.2026): https://okulistykawpolsce.pl/srodoperacyjny-zespol-wiotkiej-teczowki-o-czym-warto-pamietac/
6. Tomkalski W, Suława A, Fedorowicz SA. Leczenie operacyjne łagodnego rozrostu gruczołu krokowego u osób starszych. Med Pr Work Health Saf. 2025, 76(3):217–222.
7. Chang DF, Campbell JR. Intraoperative floppy iris syndrome associated with tamsulosin. J Cataract Refract Surg. 2005, 31: 664-73.
8. Wang YH, Huang LC, Tsai SHL, Chen YJ, Wu CL, Kang YN. Risk of intraoperative floppy iris syndrome among selective alpha-1 blockers – A consistency model of 6,488 cases. Front Med (Lausanne). 2022, 9:941130. doi: 10.3389/fmed.2022.941130.
9. Chatziralli IP, Sergentanis TN. Risk factors for intraoperative floppy iris syndrome: a meta-analysis. Ophthalmology. 2011;118(4):730–735. doi:10.1016/j.ophtha.2010.08.039.
10. Christou CD i wsp. Silodosin as a predisposing factor of intraoperative floppy iris syndrome (IFIS): an observational propensity score-matching cohort study. Int Ophthalmol. 2022, 42(2):393–399. doi:10.1007/s10792-021-02054-y
11. Chłosta P i wsp. Zalecenia okulistyczne i urologiczne dotyczące chorych z łagodnym rozrostem gruczołu krokowego, u których może wystąpić konieczność chirurgii wewnątrzgałkowej, np. zaćmy. Przegląd Urologiczny. Dostęp online (04.09.2026): http://www.przeglad-urologiczny.pl/artykul.php?2175.