Alergiczny nieżyt nosa nie kończy się wraz z latem

Alergiczny nieżyt nosa nie kończy się wraz z latem. We wrześniu nadal mogą uczulać pyłki chwastów i traw oraz zarodniki grzybów pleśniowych. Jak odróżnić ANN od infekcji i kiedy farmaceuta powinien skierować pacjenta do lekarza?

Dlaczego objawy ANN mogą występować również we wrześniu?

Objawy alergicznego nieżytu nosa (ANN) we wrześniu, mimo powszechnego kojarzenia kataru siennego z wiosną i latem, wynikają z kilku kluczowych czynników związanych z cyklami biologicznymi roślin, grzybów oraz czynnikami środowiskowymi:

• pylenie chwastów – wrzesień to okres intensywnego występowania pyłku bylicy oraz ambrozji, których sezony pylenia trwają często do połowy lub końca tego miesiąca. [1]
• przedłużony sezon pylenia traw – szczyt przypada na czerwiec i lipiec, pyłek traw utrzymuje się w powietrzu najdłużej (średnio 3,5 miesiąca), a w niektórych latach (np. 2011) odnotowuje się ich dodatkowy pik pylenia właśnie we wrześniu. [1]
• zarodniki grzybów pleśniowych – w tym okresie wciąż wysokie jest stężenie zarodników grzybów zewnątrzdomowych, takich jak Alternaria i Cladosporium, które są silnymi alergenami sezonowymi. [1]

Nie bez znaczenia są zmiany klimatyczne związane z globalnym ociepleniem, które powodują wydłużenie i nasilenie sezonu pylenia. Dodatkowo zanieczyszczenie powietrza będące nośnikiem wirusów (np. tlenki azotu, ozon) mogą zwiększać alergogenność pyłku i drażnić śluzówkę nosa, nasilając reakcję alergiczną. [2,3]

⭕ Więcej na temat ANN: Alergiczny nieżyt nosa – krótki przegląd dotychczasowej wiedzy

Katar we wrześniu – ANN czy infekcja?

Rozróżnienie kataru siennego (ANN) od infekcji wirusowej (przeziębienia) we wrześniu jest kluczowe, ponieważ w tym miesiącu nakładają się na siebie szczyt pylenia chwastów (bylica, ambrozja), wysokie stężenia zarodników grzybów pleśniowych oraz początek sezonu infekcyjnego. [1,4]

⭕ Przeczytaj również: Leki przeciwalergiczne – 5 najczęściej zadawanych przez pacjentów pytań

Kiedy farmaceuta powinien skierować pacjenta do lekarza?

Zgodnie z modelem zintegrowanej opieki, farmaceuta jest często pierwszym ogniwem diagnostycznym i powinien rekomendować wizytę u lekarza [3] (alergologa lub laryngologa) w następujących sytuacjach:

• wystąpienie „czerwonych flag”, czyli objawów nietypowych dla ANN [2];
• znaczące nasilenie objawów sugerujące umiarkowany lub ciężki ANN [2];
• brak satysfakcjonującej poprawy po zastosowaniu leczenia dostępnego bez recepty w określonym czasie (zwykle po 48-72 h) [3].

Czy ANN to wyłącznie dolegliwość sezonowa?

W najnowszych wytycznych ARIA 2024–2025 dochodzi do istotnej zmiany paradygmatu, w którym nasilenie objawów staje się ważniejszym czynnikiem niż sezonowość występowania dolegliwości. Autorzy opracowania odeszli od tworzenia osobnych rekomendacji dla sezonowego i całorocznego alergicznego nieżytu nosa. Decyzja ta opiera się na dowodach wskazujących, że stopień nasilenia choroby ma większe znaczenie kliniczne przy wyborze leczenia niż czas jej trwania czy konkretna pora roku.

Co to oznacza w praktyce dla farmaceuty? Pacjent jesienią może doświadczać równie silnych objawów co w lipcu i wymagać tak samo intensywnej terapii. W związku z tym leczenie ANN powinno być ściśle dostosowane do aktualnej prezentacji klinicznej pacjenta, a nie tylko do kalendarza pylenia. [5,6]

Piśmiennictwo:

1. Majkowska-Wojciechowska B, Pyłek roślin i alergeny sezonowe w Polsce, Alergia Astma Immunologia 2016, 21 (1): 5-15
2. Arcimowicz M, Alergiczny nieżyt nosa – skuteczne leczenie według najnowszych zaleceń, OTOLARYNGOL POL, 2022: 76 (6): 45-59, DOI: 10.5604/01.3001.0016.1488
3. Samoliński B i inni, ARIA 2019 – zintegrowana opieka w alergicznym nieżycie nosa – Polska, Alergologia Polska – Polish Journal of Allergology 2019; 6, 4: 111–126, doi: https://doi.org/10.5114/pja.2019.91214
4. Emeryk A, Rapiejko P, Alergiczny nieżyt nosa, Lekarz POZ 2/2019, 165-169
5. Sousa-Pinto, B., Bousquet, J., Vieira, R. J., Schünemann, H. J., Zuberbier, T., i in. (2026). Allergic Rhinitis and Its Impact on Asthma (ARIA)- EAACI Guidelines—2024–2025 Revision: Part I—Guidelines on Intranasal Treatments. Allergy, 81(4), 954–976.
6. Vieira, R. J., Sousa-Pinto, B., Bousquet, J., Schünemann, H. J., Zuberbier, T., i in. (2026). Allergic Rhinitis and Its Impact on Asthma (ARIA)- EAACI Guidelines—2024–2025 Revision: Part II—Guidelines on Oral and Ocular Treatments. Allergy, 81(6).