Infekcje intymne u kobiet – co może sprzyjać nawrotom?

Rola farmaceuty w procesie leczenia infekcji intymnych może być bardzo istotna - często to właśnie w aptece pacjentka szuka pierwszej pomocy, zanim uda się do ginekologa. Aby terapia była skuteczna i nie dochodziło do nawrotów, konieczne jest wyeliminowanie najczęstszych błędów popełnianych przez pacjentki. W artykule omawiamy ich zestawienie oraz wskazówki, jak edukować w tym zakresie.

Niewłaściwe nawyki higieniczne

W przebiegu infekcji intymnej ważne jest nie tylko odpowiednio dobrane leczenie, ale również wyeliminowanie nieprawidłowych nawyków, które mogą nasilać podrażnienie, zaburzać naturalną równowagę mikrobiologiczną i zwiększać ryzyko nawrotu dolegliwości. Do takich błędów należą m.in.:

• irygacje pochwy jako metoda codziennej higieny

To jeden z najpoważniejszych błędów higienicznych. Irygacje usuwają ochronne bakterie kwasu mlekowego i zmieniają fizjologiczne pH. W efekcie sprzyjają namnażaniu niepożądanych drobnoustrojów oraz zwiększają ryzyko nawrotu infekcji [1].

• niewłaściwe kosmetyki i przesadne, zbyt częste mycie

Perfumowane mydła, żele pod prysznic, płyny do kąpieli, dezodoranty intymne oraz zapachowe chusteczki mogą podrażniać błony śluzowe. Podobny efekt może wywoływać wielokrotne mycie w ciągu dnia [1].

• syntetyczna, obcisła bielizna

Nieprzewiewne materiały oraz bardzo dopasowana odzież mogą ograniczać cyrkulację powietrza i sprzyjać utrzymywaniu się wilgoci oraz podwyższonej temperatury w okolicach intymnych. Może to nasilać uczucie dyskomfortu, świąd i podrażnienie [1].  

Przerywanie terapii i nieodpowiednie leki

Pacjentki często kończą leczenie już w momencie ustąpienia najbardziej uciążliwych objawów, takich jak świąd, pieczenie czy podrażnienie. Tymczasem zbyt wczesne przerwanie terapii może prowadzić do niedoleczenia zakażenia i jego szybkiego nawrotu. Dodatkowym problemem jest błędne, samodzielne rozpoznawanie rodzaju infekcji przez kobiety. Mimo że do najpospolitszych przyczyn zapaleń pochwy należą grzybice, rzęsistkowica i bakteryjna waginoza, to należy pamiętać, że mogą one współwystępować jako mieszane zapalenie pochwy (ang. mixed vaginitis, MV) [2]. W efekcie błędnego rozpoznania stosowane leczenie może nie obejmować wszystkich drobnoustrojów odpowiedzialnych za zakażenie [2].

Pomijanie leczenia partnera – efekt „ping-ponga”

W przypadku niektórych infekcji intymnych przyczyną nawrotów może być ponowne przeniesienie drobnoustrojów pomiędzy partnerami, określane jako efekt „ping-ponga”. Dlatego istotne jest ustalenie przyczyny infekcji i ocena, czy diagnostyka oraz leczenie powinny objąć również partnera [3].

Preparaty sprzyjające infekcjom intymnym

Znaczenie może mieć również stosowana farmakoterapia. Do preparatów, które mogą zwiększać podatność na infekcje intymne (szczególnie te o podłożu grzybiczym), należą m.in.:

• antybiotyki

Częsta lub długotrwała antybiotykoterapia może zaburzać naturalną mikrobiotę pochwy i sprzyjać nadmiernemu namnażaniu drożdżaków z rodzaju Candida [4];

• flozyny

Leki te zwiększają wydalanie glukozy z moczem, co sprzyja rozwojowi grzybiczych zakażeń narządów płciowych, w tym kandydozy sromu i pochwy. Ryzyko jest szczególnie istotne u pacjentek, u których podobne zakażenia występowały już wcześniej [5];

• glikokortykosteroidy

Zwłaszcza te stosowane ogólnie osłabiają odpowiedź immunologiczną i mogą sprzyjać infekcjom intymnym. Podobna sytuacja dotyczy innych leków działających immunosupresyjnie [4].

Należy jednak podkreślić, że rozpoznanie możliwego związku między stosowanym leczeniem a nawracającymi dolegliwościami nie oznacza, że lek należy samodzielnie odstawić. Rolą farmaceuty jest zwrócenie uwagi na potencjalny czynnik ryzyka, zalecenie konsultacji lekarskiej i właściwej diagnostyki, szczególnie w przypadku objawów nawracających, nietypowych lub utrzymujących się mimo leczenia. Warto też podkreślić, że stany fizjologiczne, w których następują zmiany poziomów hormonów, np. ciąża, również predysponują do tego typu infekcji.

Ignorowanie znaczenia ogólnej kondycji organizmu

Zdrowie intymne jest ściśle powiązane z ogólną kondycją organizmu. W przypadku cukrzycy, szczególnie przy nieprawidłowo kontrolowanej glikemii, zwiększa się ryzyko kandydozy sromu i pochwy [6].  Niedobór żelaza upośledza ogólną odporność, co zwiększa podatność na infekcje, w tym ginekologiczne. Pacjentkom z nawracającym zapaleniem sromu warto więc zasugerować dodatkowe badania w kierunku niedokrwistości [7]. 

Brak odbudowy prawidłowej mikrobioty pochwy

Terapie ukierunkowane na eliminację drobnoustrojów chorobotwórczych mogą jednocześnie wpływać na liczebność fizjologicznych bakterii z rodzaju Lactobacillus. Bakterie te uczestniczą w utrzymaniu kwaśnego pH pochwy i stanowią istotny element jej naturalnych mechanizmów ochronnych. Dlatego po zakończeniu leczenia warto zwrócić uwagę na przywrócenie równowagi mikrobioty pochwy [8].

Piśmiennictwo:

1. https://www.forumginekologii.pl/artykul/higiena-intymna-najczestsze-bledy-i-dobre-praktyki (dostęp 24.07.2026 r.).
2. https://www.forumginekologii.pl/artykul/infekcje-mieszane-powszechny-problem-wspolczesnej-kobiety (dostęp 24.07.2026 r.).
3. Maleszka R, Adamski Z, Szepietowski J, Baran E. Leczenie powierzchownych zakażeń grzybiczych – rekomendacje ekspertów Sekcji Mikologicznej Polskiego Towarzystwa Dermatologicznego. Przegl Dermatol. 2015, 102: 305–315.
4. Gonçalves B i wsp. Vulvovaginal candidiasis: Epidemiology, microbiology and risk factors. Crit Rev Microbiol. 2016, 42(6): 905-927. doi: 10.3109/1040841X.2015.1091805.
5. McGovern AP i wsp. Risk factors for genital infections in people initiating SGLT2 inhibitors and their impact on discontinuation. BMJ Open Diabetes Res Care. 2020, 8(1):e001238. doi: 10.1136/bmjdrc-2020-001238.
6. O’Laughlin DJ, McCoy RG. Diabetes and Vulvovaginal Conditions. Clin Diabetes. 2023, 41(3): 458–464. doi: 10.2337/cd23-0011.
7. Białka A, Wiewióra K, Drosdzol-Cop A. Ostre i przewlekłe infekcje grzybicze sromu
   i pochwy – standardy terapeutyczne. Dostęp online (13.08.2026 r.): https://www.forumginekologii.pl/artykul/ostre-i-przewlekle-infekcje-grzybicze-sromu-i-pochwy-standardy-terapeutyczne.
8. Chieng WK i wsp. Probiotics, a promising therapy to reduce the recurrence of bacterial vaginosis in women? A systematic review and meta-analysis of randomized controlled trials. Front Nutr. 2022, 9:938838. doi:10.3389/fnut.2022.938838.