Analogi GLP-1 i flozyny to coś więcej niż obniżanie cukru

Kontrola glikemii to tylko jeden z celów leczenia cukrzycy. Korzyści wynikające ze stosowania inhibitorów SGLT-2 i agonistów receptora GLP-1 wykraczają poza obniżanie stężenia glukozy we krwi. W artykule omawiamy mechanizmy ich plejotropowego działania oraz różnice we wpływie obu grup leków na ryzyko sercowo-naczyniowe, funkcję nerek i inne parametry metaboliczne.

Kontrola glikemii to nie wszystko

Cukrzyca jest chorobą o złożonej, wielokierunkowej patogenezie [1].

Klasyczny model rozwoju cukrzycy typu 2 opiera się na triadzie obejmującej [1,2]:

• insulinooporność obwodową, zwłaszcza w mięśniach szkieletowych;
• postępującą dysfunkcję komórek β trzustki;
• zwiększoną wątrobową produkcję glukozy.

Współczesny model patogenezy uwzględnia również m.in. zwiększoną resorpcję glukozy w nerkach, zaburzenie efektu inkretynowego, nadmierne wydzielanie glukagonu oraz dysfunkcję tkanki tłuszczowej i ośrodkowego układu nerwowego [1,2].

Ocena skuteczności leczenia wyłącznie przez pryzmat kontroli glikemii i wartości hemoglobiny glikowanej (HbA1c) jest obecnie niewystarczająca [2,3]. Do najważniejszych czynników pogarszających rokowanie u osób z cukrzycą typu 2 należą [3]:

• miażdżycowa choroba sercowo-naczyniowa,
• niewydolność serca,
• przewlekła choroba nerek.

Miejsce plejotropowych leków hipoglikemizujących w cukrzycy

Coraz większy nacisk kładzie się na stosowanie leków o udowodnionym działaniu plejotropowym, które modyfikują przebieg choroby niezależnie od stopnia wyrównania metabolicznego [4].

Kluczową rolę odgrywają dwie grupy leków przeciwcukrzycowych, tj. flozyny i analogi GLP-1. Zgodnie z aktualnymi wytycznymi Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego (2025) oraz europejskich towarzystw kardiologicznych stanowią one fundament terapii u pacjentów z grup wysokiego ryzyka sercowo-naczyniowego i nerkowego [2].

Wczesne włączenie tych leków, często w terapii skojarzonej (np. z metforminą), pozwala na istotną redukcję ryzyka zgonów z przyczyn sercowo-naczyniowych oraz hospitalizacji z powodu niewydolności serca, niezależnie od wyjściowego poziomu HbA1c [2].

Plejotropowe leki przeciwcukrzycowe – mechanizmy działania

Na poziomie komórkowym obie grupy leków oddziałują na szlaki patofizjologiczne związane z postępem uszkodzeń narządowych. Do efektów tego działania należą [1-5]:

• ograniczenie stresu oksydacyjnego i przewlekłego stanu zapalnego;
• poprawa funkcji śródbłonka poprzez zwiększenie biodostępności tlenku azotu;
• poprawa metabolizmu energetycznego komórek, w tym ochrona mitochondriów przed uszkodzeniem oraz ograniczenie apoptozy komórek.

Łącznie mechanizmy te przyczyniają się do zmniejszenia ryzyka poważnych zdarzeń sercowo-naczyniowych, takich jak zawał serca i udar mózgu [5].

Flozyny – ochrona serca i nerek

W przebiegu cukrzycy typu 2 przewlekła hiperglikemia prowadzi do zwiększenia ekspresji transporterów glukozy w cewkach bliższych nefronu. Skutkuje to podwyższeniem nerkowego progu reabsorpcji glukozy oraz nasileniem glukotoksyczności i uszkodzeń narządowych [1].

Flozyny hamują reabsorpcję glukozy i sodu niezależnie od działania insuliny, obniżając próg nerkowy dla wydalania glukozy. Proces ten zmniejsza obciążenie metaboliczne komórek cewek nerkowych i stanowi jeden z mechanizmów ochronnego działania tej grupy leków [1].

Do najważniejszych plejotropowych efektów flozyn należą:

• ochrona nerek – przywrócenie prawidłowego sprzężenia cewkowo-kłębuszkowego prowadzi do obniżenia ciśnienia wewnątrzkłębuszkowego, ograniczenia hiperfiltracji i zmniejszenia albuminurii. Flozyny mogą również ograniczać włóknienie cewkowo-śródmiąższowe [1,4]. Zmniejszenie energochłonności procesów transportowych w cewkach bliższych redukuje ponadto obciążenie metaboliczne komórek w warunkach niedotlenienia [5];
• odciążenie układu krążenia – poprzez nasilenie natriurezy i diurezy osmotycznej flozyny ograniczają przeciążenie objętościowe oraz obniżają ciśnienie tętnicze i opór naczyniowy [1,2,4];
• działanie cytoprotekcyjne – flozyny ograniczają stres oksydacyjny i przewlekły stan zapalny w obrębie serca i nerek, chroniąc komórki przed następstwami niedotlenienia [4,5];
• obniżenie stężenia kwasu moczowego – flozyny wykazują działanie urykozuryczne; efekt ten obserwuje się m.in. podczas stosowania empagliflozyny [1-3].

Flozyny stanowią ważny element terapii ukierunkowanej na ochronę serca i nerek u pacjentów z cukrzycą typu 2, niezależnie od wartości hemoglobiny glikowanej [1-4].

Analogi GLP-1 – nie tylko w leczeniu otyłości

Agoniści receptora glukagonopodobnego peptydu 1 (GLP-1) są syntetycznymi peptydami odpornymi na degradację enzymatyczną. Ich działanie wynika z aktywacji receptorów GLP-1 obecnych nie tylko w trzustce, lecz także w sercu, śródbłonku naczyń, nerkach i ośrodkowym układzie nerwowym [4,5].

Plejotropowe działanie agonistów receptora GLP-1 obejmuje m.in. wpływ naczyniowy i metaboliczny. Leki te poprawiają funkcję śródbłonka poprzez zwiększenie biodostępności tlenku azotu, co sprzyja rozszerzeniu naczyń. Ograniczają również stres oksydacyjny i procesy zapalne związane z rozwojem miażdżycy. Mogą ponadto stabilizować blaszkę miażdżycową, spowalniając jej progresję i zmniejszając ryzyko pęknięcia [3,5].

Agoniści receptora GLP-1 wpływają również na ośrodkową regulację łaknienia oraz metabolizm lipidów w wątrobie. Dzięki temu odgrywają istotną rolę w farmakoterapii otyłości, a ich zastosowanie jest także analizowane w kontekście metabolicznej choroby stłuszczeniowej wątroby [2,3,5].

Podsumowanie

Jednym z kluczowych zadań farmaceuty jest wyjaśnianie pacjentom, że cele współczesnego leczenia cukrzycy wykraczają poza obniżanie stężenia glukozy we krwi. Wybrane leki mogą nie tylko poprawiać kontrolę glikemii, lecz także zmniejszać ryzyko powikłań sercowo-naczyniowych i nerkowych. Pacjent powinien rozumieć, że skuteczność terapii nie jest oceniana wyłącznie na podstawie wyników pomiarów glikemii. Istotne są również zmniejszenie ryzyka hospitalizacji, poprawa rokowania sercowo-naczyniowego oraz spowolnienie progresji przewlekłej choroby nerek [1-5].

Piśmiennictwo:

1. Grzeszczak W, Snit M, Stepanow B. Efektywność i bezpieczeństwo stosowania blokerów SGLT2 u chorych na cukrzycę typu 2 z prawidłową lub upośledzoną funkcją nerek. Choroby Serca i Naczyń. 2017;14(2):75–82. doi:10.5603/chsin.51076.
2. Zalecenia kliniczne dotyczące postępowania u osób z cukrzycą – 2025, Stanowisko Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego, https://ptdiab.pl/zalecenia-ptd/zalecenia-kliniczne-dotyczace-postepowania-u-osob-z-cukrzyca-2025, dostęp 02.02.2026.
3. Rroji M, Spahia N, Figurek A, Spasovski G. Targeting Diabetic Atherosclerosis: The Role of GLP-1 Receptor Agonists, SGLT2 Inhibitors, and Nonsteroidal Mineralocorticoid Receptor Antagonists in Vascular Protection and Disease Modulation. Biomedicines. 2025; 13(3):728. https://doi.org/10.3390/biomedicines13030728.
4. Gaggini M, Sabatino L, Suman AF, Chatzianagnostou K, Vassalle C. Insights into the Roles of GLP-1, DPP-4, and SGLT2 at the Crossroads of Cardiovascular, Renal, and Metabolic Pathophysiology. Cells. 2025; 14(5):387. https://doi.org/10.3390/cells14050387.
5. Król M, Kupnicka P, Żychowska J, Kapczuk P, Szućko-Kociuba I, Prajwos E, Chlubek D. Molecular Insights into the Potential Cardiometabolic Effects of GLP-1 Receptor Analogs and DPP-4 Inhibitors. International Journal of Molecular Sciences. 2025; 26(14):6777. https://doi.org/10.3390/ijms26146777.